Ազգային էվթանազիայի «փափուկ ուժը». ինչպես է այն գործում Հայաստանում
21:40 03.08.2026 (Թարմացված է: 22:10 03.08.2026)
© Sputnik / Asatur Yesayants
Բաժանորդագրվել
Sputnik Արմենիայի սյունակագիր Արման Աբովյանը նշում է` պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ պետությունները պարտություն են կրում ոչ միայն մարտի դաշտում: Նրանք պարտվում են նաև այն ժամանակ, երբ դադարում են լինել պատմական հիշողությամբ, արժեքներով և իրենց ապագայի ընկալմամբ միավորված մարդկանց ընդհանրություն:
Երկրագնդի ողջ պատմության ընթացքում մարդիկ անդադար կատարելագործել են իրենց նմաններին ոչնչացնելու, ստրկացնելու և ենթարկեցնելու մեթոդները:
Ժամանակի ընթացքում այդ մեթոդները տեխնոլոգիապես ավելի զարգացան: Ոչնչացումը դարձավ մի գործընթաց, որն ավելի արագ է, ավելի արդյունավետ և ավելի անողոք: Ցեղասպանությունները և զանգվածային արյունահեղությունները, միջուկային ռմբակոծությունները և քիմիական հարձակումները՝ այս ամենը մի նպատակի էր ծառայեցվում՝ կոտրել հակառակորդին և հասնել հաղթանակի:
Սակայն նման մեթոդները մի սկզբունքային թերություն ունեն. դրանք չափազանց թանկ են:
Ավելին` գրավված տարածքում զանգվածային ոչնչացման զենքի կիրառումից հետո հաճախ քիչ բան է մնում, որն իրենից արժեք է ներկայացնում հետագա կյանքի, տնտեսական գործունեության կամ կառավարման համար:
Սա է պատճառը, որ աստիճանաբար ավելի մեծ նշանակություն ստացան ոչ թե անմիջական ռազմական ներգործության մեթոդները, այլ քաղաքական, տեղեկատվական, մշակութային և գաղափարախոսական ազդման մեթոդները: Դրանց հաճախ միավորում են «փափուկ ուժ» հասկացության ներքո:
Առավել լայն իմաստով` դրա սկզբունքը այնպիսի պայմաններ ստեղծելն է, որոնց դեպքում հասարակությունն աստիճանաբար սկսում է քայքայել սեփական հիմքերը: Այդ դեպքում լայնածավալ ռմբակոծությունների և հսկայական ռազմական ծախսերի կարիք չի լինում. ներքին դիմադրությունն ինքն իրեն թուլանում է, հասարակության ինքնակազմակերպվելու ունակությունը` աստիճանաբար անհետանում։
Պարզ ասած` նման տեխնոլոգիաներն ուղղված են հասարակական գիտակցության հետևողական փոփոխմանը: Արդյունքում ազգը աստիճանաբար դադարում է իրեն ընկալել որպես միասնական պատմական սուբյեկտ. նախ վերածվում է տարանջատ հասարակության, ապա՝ բնակչության, որը կորցրել է սեփական շահերը հավաքական կերպով պաշտպանելու ունակությունը։
Նման գործընթացների ամենաբնորոշ առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք կարող են տեղի ունենալ հասարակության զգալի մասի կամավոր համաձայնությամբ: Ավելին, մի շարք կործանարար փոփոխություններ հաճախ ուղեկցվում են ինքնիշխանության պաշտպանության, արդիականացման, ազատության կամ «նոր իրողություններին հարմարվելու» անհրաժեշտության մասին գրավիչ կարգախոսներով։
Սկզբում հասարակությանը հմայում են գեղեցիկ խոստումներով: Այնուհետև, երբ այդ խոստումների զգալի մասը իրականացված չի լինում, ձևավորվում է նոր համակարգի կողմնակիցների համեմատաբար փոքր, բայց չափազանց ակտիվ և կարգապահ մի խումբ: Հենց այդ խումբն էլ դառնում է տեղի ունեցող փոփոխությունների հիմնական ուղեցույցը և ամենակոշտ եղանակով պաշտպանում որդեգրած ուղղությունը, նույնիսկ եթե դրա հետևանքները օբյեկտիվորեն վնասում են բուն հասարակությանը։
Պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ գրեթե բոլոր հասարակություններում գոյություն ունի մարդկանց համեմատաբար փոքր, բայց բավական կազմակերպված մի զանգված, որը պատրաստ է ակտիվորեն պաշտպանել համակարգը, նույնիսկ երբ դրա գործողությունները հակասում են սեփական երկրի երկարաժամկետ շահերին։
Եթե այս գործընթացը դիտարկենք փուլ առ փուլ, ապա կարելի է մի քանի բնորոշ ուղղություններ առանձնացնել։
1.
Տեղեկատվական հոսքերի միջոցով հասարակությանը սկսում են ներշնչել այն միտքը, որ իր պատմությունը սխալ էր, ավանդական արժեքները հնացել են, խնդիրների մեծ մասի պատճառն էլ բացառապես արտաքին հանգամանքներն են կամ նախորդ սերունդները։2.
Հասարակությունն առավելագույնս բաժանվում է հակամարտող խմբերի՝ քաղաքական, սոցիալական, մշակութային, կրոնական և այլ հատկանիշներով։ Համազգային ինքնությունն աստիճանաբար իր տեղը զիջում է մշտական ներքին հակամարտությանը։3.
Վարկաբեկվում են հասարակության հոգևոր և բարոյական հիմքերը` կրոնը, պատմական հիշողությունը, ազգային ավանդույթները, և մշակութային ժառանգությունը սկսում են ներկայացվել որպես անցյալի մնացուկ և խոչընդոտ հետագա զարգացման համար։4.
Արտաքին սպառնալիքների ընկալումը գնալով աղավաղվում է։ Հակառակորդի կերպարն աստիճանաբար այնպես է փոխարինվում կեղծ թեզերով, որ հասարակությունը կորցնում է իրական մարտահրավերները արհեստականորեն ստեղծված տեղեկատվական հնարքներից տարբերելու ունակությունը5.
Թուլանում են հիմնական հասարակական ինստիտուտները՝ նախևառաջ ընտանիքը և դաստիարակության ավանդական համակարգը։ Պարտքի և փոխադարձ պատասխանատվության զգացումն աստիճանաբար զիջում է կյանքի նկատմամբ գերազանցապես սպառողական վերաբերմունքին։6.
Պետության գոյության ազգային հիմքերը սկսում են ներկայացվել որպես հնացած, ժամանակակից զարգացմանը խոչընդոտող կամ պոտենցիալ վտանգ ներկայացնող մի բան։7.
Անձնական բարեկեցությունը և բացառապես անհատական կարիքների բավարարումը հայտարարվում են հաջողության հիմնական չափանիշ՝ աստիճանաբար դուրս մղելով պատասխանատվության, հասարակությանը և հայրենիքին ծառայելու հասկացությունները։8.
Պետությունը դադարում է ընկալվել որպես ազգային գոյության պատմական ձև։ Այն սկսում է դիտարկվել բացառապես որպես բնակչությանը ծառայություններ մատուցելու մեխանիզմ՝ ինքնատիպ վարչական «գրասենյակ», որը գոյություն ունի բացառապես կենցաղային հարմարավետություն ապահովելու համար։9.
Վերանում է մարդու և պետության միջև հուզական և արժեքային կապը։ Այն դադարում է ընկալվել որպես ժողովրդի ընդհանուր պատմական ճակատագրի մարմնացում և դառնում զուտ կառավարման համակարգ։Երբ նման գործընթացները կրիտիկական փուլի են հասնում, տեղի է ունենում գլխավորը` ազգը դադարում է իրեն ընկալել որպես միասնական պատմական սուբյեկտ։ Այն վերածվում է առանձին մարդկանց մի ամբողջության, որոնց գլխավորապես միավորում են բնակության տարածքն ու անձնական շահը։ Քաղաքացիներին փոխարինում է բնակչությունը, հայրենիքին՝ տարածքը, պետությանն էլ վարչական կառուցվածքը։
Նման իրավիճակում երկիրն այլևս կարիք չունի պարտություն կրելու մարտի դաշտում։
Արդյունքում հասարակությունն աստիճանաբար զրկվում է սեփական շահերը պաշտպանելու, մշակութային ժառանգականությունը պահպանելու և ազգային ինքնությունը կերտելու ունակությունից։ Նման պայմաններում ցանկացած արտաքին լուրջ ճնշում շատ ավելի կործանարար է դառնում, քանի որ հանրության ներքին դիմադրողականությունը հիմնովին խաթարված է։
Ահա թե ինչու շատ հետազոտողներ նման տեխնոլոգիաները համարում են քաղաքական ազդեցության հասնելու ամենաարդյունավետ գործիքներից մեկը։ Եթե հասարակությունը դադարում է իրեն ընկալել որպես ազգ, իսկ պետությունը՝ որպես իր ընդհանուր պատմական կամքի արտահայտում, կործանարար գործընթացները կարող են զարգանալ նույնիսկ առանց լայնածավալ ռազմական գործողությունների։
Պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ պետությունները պարտություն են կրում ոչ միայն մարտի դաշտում։ Երբեմն նրանք պարտվում են շատ ավելի վաղ՝ այն պահին, երբ դադարում են գոյություն ունենալ որպես մարդկանց ընդհանրություն, որոնց միավորում են ընդհանուր պատմական հիշողությունը, արժեքները, պատասխանատվությունը և սեփական ապագայի ընկալումը։
Երբ ազգը վերածվում է սոսկ բնակչության, իսկ պետությունը՝ անդեմ վարչական ապարատի, հանրային դիմադրողականության բուն հիմքերը պարզապես վերանում են։ Եվ եթե այդ գործընթացն անշրջելի է դառնում, ժամանակի ընթացքում սպառնալիքի տակ են հայտնվում ոչ միայն պետական ինստիտուտները, այլև երկրի գոյությունը՝ որպես պատմական, մշակութային և քաղաքական ընդհանրություն։
