00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ուղիղ եթեր
09:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
09:21
2 ր
Ուղիղ եթեր
09:27
33 ր
Ուղիղ եթեր
10:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
10:04
33 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
3 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
18:03
7 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
09:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
09:20
6 ր
Ուղիղ եթեր
12:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
4 ր
Исторический ликбез
Победа под Полтавой: почему Северная война продолжалась?
15:04
23 ր
Исторический ликбез
Полтавская битва: как русские шведов разгромили
15:33
24 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
5 ր
Աբովյան time
On air
18:19
41 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
4 ր
ԵրեկԱյսօր
Եթեր
ք. Երևան106.0
ք. Երևան106.0
ք. Գյումրի90.1

Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր

© Sputnik / Mehmet YamanГлавные ворота Стамбульского дворца Долмабахче были созданы армянским архитектором Карапетом Баляном
Главные ворота Стамбульского дворца Долмабахче были созданы армянским архитектором Карапетом Баляном - Sputnik Արմենիա
Բաժանորդագրվել
Արեւմտեան Հայաստանի եւ Օսմանեան կայսրութեան այլ հատուածներու մէջ հայերու ստեղծած ճարտարապետական բոլոր գլուխգործոցները թուարկելու համար մէկ յօդուածը չէր բաւարարեր, ատոր մասին կարելի է ամբողջ գիրք մը գրել: Այդ պատճառով մենք կը սահմանափակուինք միայն հինգ նշանաւորներով, որոնք այսօրուան Թուրքիոյ այցեքարտերը դարձած են:

Տոլմապահչէ պալատը

Շքեղ Տոլմապահչէ պալատը, որ Պոլսոյ կեդրոնին մէջ կը  գտնուի ու քաղաքի գլխաւոր տեսարժան վայրը կը համարուի, Օսմանեան կայսրութեան գոհարը կ’անուանեն:

CC BY-SA 3.0 / SBarnes / Dolmabahçe PalaceՏոլմապահչէ պալատը
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Տոլմապահչէ պալատը

Թուրքիոյ ամենամեծ պալատը հեղինակաւոր ճարտարապետներու Պալեան ընտանիքի ներկայացուցիչներու աշխատանքն է:Նախագիծի հեղինակներն են` Կարապետ Ամիրա Պալեանն ու անոր աւագ որդին` Նիկողոս Պալեանը:

© Sputnik / Сергей Субботин / Անցնել մեդիապահոցՏոլմապահչէ պալատը
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Տոլմապահչէ պալատը

Պալատը 45 հազար քառակուսի մեթր տարածք ունի: Այն կը պարունակէ անհարթ (barocco), սեթեւեթեալ (rococo) ու (neolithic) նորաքարային  ոճերու տարրեր:

Ներքին յարդարանքի համար 14 թոն ոսկի օգտագործուած է․ իսկ շինարարութեան ընդհանուր արժէքը գերազանցած է հինգ միլիոն ոսկի ֆունտ:

Տոլմապահչէն իրաւամբ Արեւելքի մեծագոյն շինութիւնը կ’անուանեն:

Օրթաքեոյ  մզկիթը

Սա Պոլսոյ  մէկ այլ` մեծ պահանջարկ ունեցող  զբօսաժրջութեան ուղղութիւն է  Պոսֆորի կամուրջի հարեւանութեամբ:

CC BY-SA 3.0 / Darwinek / Օրթաքեոյ  մզկիթը
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Օրթաքեոյ  մզկիթը
 Մզկիթի նախագիծի հեղինակը կրկին Նիկողոս Պալեանն է: Սուլթան Ապտուլ Մէճիտ I-ը 1853 թուականին յանձնարարած է շինարարութիւնը հայ ճարտարապետին, որ կառուցած է այն անհաւանական սեղմ ժամկէտի մէջ` երկու տարիէն պակաս:

Հետաքրքրական է, որ այն աւելի շատ barocco  ոճի փոքր պալատ կը յիշեցնէ, քան սովորական մզկիթի: Ի դէպ, մէկ այլ հայ հանճար` ծովանկարիչ Իւան Այվազովսկին անմահացուցած է Օրթաքեոյ մզկիթն իր կտաւներէն մէկուն մէջ:

Էտիրնէ քաղաքի Սելիմիէ մզկիթը

Անմիջապէս մզկիթին անցնելէն առաջ պէտք է նշել, որ հեղինակի` Միմար Սինանի ծագումը երկար ժամանակ վիճելի հարց էր: Ենթադրութիւններ կան, որ ան կիսով չափ հայ է, կիսով չափ` յոյն:

Коробка передач в салоне автомобиля - Sputnik Արմենիա
Օսկար Պենկեր. Ամերիկեան գիւտարարի երազանքներն ու պատերազմները. ներգաղթեալի մը առասպելը

Վէճերուն վերջ տուաւ  հետաքրքիր դէպք մը: Sputnik Արմենիայի հետ զրոյցին ԵՊՀ արեւելագիտութեան բաժանմունքի տնօրէն, թրքագէտ Ռուբէն Մելիքեան  անգամ մը պատմեց, որ նախորդ դարու 40-ականներուն «գանգ չափողներու» շարժում մը  սկսած էր:

«Այս մարդիկ կը բանային տարբեր անուանի մարդոց դամբարանները, որ գանգն ուսումնասիրելէ յետոյ ապացուցեն անոնց թրքական ծագումը», - ըսաւ Մելքոնեան:

Սինան Աղայի դամբարանը նոյնպէս բացած էին, որ ապացուցէին աշխարհին, որ մեծանուն ճարտարապետը զտարիւն թուրք է:

«Սակայն պարզուած է, որ ան արմէնոյտ ցեղին կը պատկանի:  Ատկէ յետոյ որոշ ժամանակ գանգը թանգարանին մէջ կը  պահուէր, իսկ յետոյ անհետացաւ: Հիմա Միմար Սինանի դամբարանին մէջ թաղուած է անոր մարմինն առանց գլխու»,  - նշեց թրքագէտը:

CC BY-SA 3.0 / Ankara / Selimiye Mosque 2009Էտիրնէ քաղաքի Սելիմիէ մզկիթը
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Էտիրնէ քաղաքի Սելիմիէ մզկիթը

Վերադառնանք Սելիմիէ մզկիթին: Այն կառուցուած է Էտիրնէի մէջ 1569-1575 թուականներուն: Սինանն այն իր ստեղծագործութեան գագաթնակէտը կը համարէր: Մզկիթի ճարտարապետութիւնը կ’առանձնանայ իւրայատուկ ամբողջականութեամբ:

Սուլէյմանիէ մզկիթ

Հանճարեղ վարպետ Սինանի  ստեղծագործութիւններէն՝  Սուլէյմանիէ մզկիթը, որուն մէջ հինգ հազար հաւատացեալ կը  տեղաւորուի: Այն կառուցուած է 1550—1557 թուականներուն Սուլէյման I-ի հրամանով:

© Photo : pxhere / Мечеть Сулеймание в СтамбулеՍուլէյմանիէ մզկիթ
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Սուլէյմանիէ մզկիթ

Բազում գիտնականներ կը կարծեն, որ Սուլէյմանիէն Սինանի լաւագոյն աշխատանքն է:

Սուլէյմանիէ մզկիթի նախագիծը հիմնուած է բիւզանական ճարտարապետութեան գլուխգործոցի` Սուրբ Սոֆիա տաճարի նախագիծին վրայ:

Մետրեսէ Ինճէ Մինարէ

Առաջին քարէ մետրեսէն  1251 թուականին կառուցած է ճարտարապետ Գալուստը, որ XIII դարու հայ ճարտարապետ էր: Լողաւազանով հսկայական բակը խաղաղութեան զգացողութիւն կու տայ: Բակի ծայրերուն ուսումնական շէնքեր են:

CC BY-SA 3.0 / Bernard Gagnon / Ince Minareli Medrese, Konya, TurkeyՄետրեսէ Ինճէ Մինարէ
Հայերու ստեղծած գլուխգործոցները Թուրքիոյ մէջ. ինչի՞ մասին զբօսաշրջիկներուն չեն պատմեր - Sputnik Արմենիա
Մետրեսէ Ինճէ Մինարէ

Ինճէ Մինարէն սելճուկեան ժամանակաշրջանի լաւագոյն ճարտարապետական յուշարձաններէն է:

Армянские добровольцы майских сражений начала XX века - Sputnik Արմենիա
Ինչու Մոսեսովը չենթարկուեցաւ զօրավար Նազարբէկեանի հրամանին, եւ ինչու անոր միացաւ Նժդեհը

Ճարտարապետութեան բոլոր այդ գլուխգործոցները Թուրքիոյ մասին պատմող զբօսաշրջութեան գրքոյկներուն մէջ առաջին էջերուն վրայ են, որոնց մէջ, սակայն, չի խօսուիր աշխատանքներու հանճարեղ հեղինակներուն մասին կամ կը խօսուի քիչ ու հպանցիկ, սակայն այդ կառոյցները փառք կը բերեն երկրին իրենց ստեղծման օրէն:

Աւելցնենք, որ 2014 թուականին ճարտարապետութեան թրքական թանգարանին մէջ Օսմանեան կայսրութեան շրջանին հայ ճարտարապետներու կառուցած շէնքերու առցանց-ցուցահանդէս  բացուած էր:

Ցուցադրութեան նկարագրութեան մէջ կը նշուէր․ «Հայ ճարտարապետները նշանակալի դերակատարութիւն ունեցած են  Օսմանեան կայսրութեան մէջ պալատներու ու պետական մարմիններու շէնքերու կառուցման հարցին մէջ»:

Թանգարանի կայքին մէջ ներկայացուած էր Պալեաններու տոհմը, նաեւ կը խօսուէր այն մասին, որ XVI դարուն օսմանեան գլխաւոր ճարտարապետ ու կառուցող  հայ Միմար Սինանն էր, որուն կը  համեմատեն Մայքլ Անճելոյի հետ ու կը ճանչնան որպէս օսմանեան ճարտարապետութեան դասական շրջանի մեծագոյն ճարտարապետ:

Լրահոս
0