00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ուղիղ եթեր
09:00
7 ր
Ուղիղ եթեր
09:32
4 ր
Ուղիղ եթեր
09:37
23 ր
Ուղիղ եթեր
10:00
7 ր
Ուղիղ եթեր
10:07
52 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
7 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
6 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
18:06
8 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
09:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
09:20
7 ր
Ուղիղ եթեր
12:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
6 ր
Исторический ликбез
Егор Яковлев. 80-летие освобождения Выборга советскими войсками
15:04
24 ր
Исторический ликбез
Егор Яковлев. Лето 1944 года: как Германия реагировала на успехи СССР
15:33
25 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
5 ր
ԵրեկԱյսօր
Եթեր
ք. Երևան106.0
ք. Երևան106.0
ք. Գյումրի90.1

Մուսա լեռան ազատամարտի հաղթանակած դրոշը

© Фото: Музей Геноцида армянФлаг обороны Муса-дага (Мусалер)
Флаг обороны Муса-дага (Мусалер) - Sputnik Արմենիա
Բաժանորդագրվել
Ուղիղ 102 տարի առաջ այս օրը, 1915 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, հաղթանակով ավարտվեց Մուսա լեռան 40-օրյա հերոսամարտը:

1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայում իշխող երիտթուրքերի կառավարության կողմից ծրագրված և իրականացված հայ ազգաբնակչության տեղահանությունների զոհ դարձան անգամ երկրի ամենահեռավոր անկյուններում գտնվող հայկական բնակավայրերի խաղաղ բնակիչները: Այդ մեծ ոճրագործության դեմ հայ ժողովրդի մղված հերոսամարտերի շարքում առանձնանում է Միջերկրական ծովի ափամերձ տարածքում գտնվող Սուեդիայի շրջանի 6 հայկական գյուղերի բնակիչների ազատամարտը:

Բարձրանալով Մուսա լեռ և այնտեղ կազմակերպելով ինքնապաշտպանությունը` մուսալեռցիները 40 օր շարունակ կարողացան հաջողությամբ ետ մղել թուրքական կանոնավոր բանակի հարձակումները և փրկվել վերահաս կոտորածից: Մարտերի վճռական օրերին, հույս ունենալով ստանալ դաշնակիցների օգնությունը ծովից, լեռան ծովահայաց կողմում մուսալեռցիները բարձրացրել էին սավաններից պատրաստված երկու մեծ պաստառներ: Մեկը՝ ասեղնագործված կարմիր խաչով դրոշն էր, մյուսը՝ «Քրիստոնյաները վտանգի մեջ են» անգլերեն գրությամբ պաստառը: Անցնող նավերի ուշադրությունը գրավելու համար նրանց շուրջը գիշերները խարույկներ էին վառվում:

© Фото: AuroraprizeՄուսա լեռան ազատամարտի մասնակիցները՝ հաղթական դրոշի հետ
Участники обороны Муса-дага (Мусалер) на фоне флага, 1960-е годы - Sputnik Արմենիա
Մուսա լեռան ազատամարտի մասնակիցները՝ հաղթական դրոշի հետ

Բացի դրանից, ծովափին մշտապես պատրաստ հերթապահում էին հատուկ ընտրված մուսալեռցի ժամապահ-լողորդները, որոնք, մարտանավ նկատելու դեպքում, թիթեղյա տուփի մեջ կաղապարված և անգլերեն գրված օգնության կոչով խնդրագիր-դիմումը պետք է արագ լողալով նավ հասցնեին: Սակայն երկար ժամանակ հորիզոնում ռազմանավ չէր հայտնվում, իսկ թուրքերը պարբերաբար դիմում էին հայերին՝ անձնատուր լինելու վերջնագրով:

101 лет самозащите Муса Лера - Sputnik Արմենիա
Ավանդական հարիսան՝ Մուսա լեռան հերոսների հիշատակին

Վերջապես, սեպտեմբերի 5-ի առավոտյան, հորիզոնում երևում է ֆրանսիական «Գիշեն» հածանավը, որը հետախուզական նավարկություն էր իրականացնում այդ տեղանքում, և որի հերթապահ նավաստին հեռադիտակից պատահաբար նկատել էր սարի վրա տեղադրված կարմիր խաչով դրոշը: Անմիջապես ծով են նետվում և նավին ընդառաջ սկսում են լողալ հայ ժամապահ-լողորդները: Նավից մակույկ է ուղարկվում, որը վերցնում է լողորդներին: Կարդալով խնդրագիր-դիմումը և տեղեկանալով իրավիճակին՝ ֆրանսիացիները հածանավից նախազգուշական հրետակոծություն են իրականացնում թուրքական դիրքերի ուղղությամբ: Այդ օրը երեկոյան ռազմանավը հեռանում է՝ մոտակա օրերին օգնության հասցնելու հաստատուն խոստումով:

Սեպտեմբերի 9-ին թուրքական բանակի հրամանատարը, տեսնելով իրավիճակի ողջ լրջությունը, մուսալեռցիներից պահանջում է անձնատուր լինել, իսկ չենթարկվելու դեպքում սպառնում է անցնել հարձակման և ոչ մեկին չխնայել: Այդ ճակատագրական իրավիճակում մուսալեռցիները ընտրում են թերևս միակ ճիշտ մարտավարությունը. իրենց բարձրադիր դիրքերից նրանք անցնում են անսպասելի և սրընթաց հակահարձակման ու ջախջախիչ հարված հասցնում ավելի ցածրում գտնվող թուրքական առաջապահ դիրքերին, որից հետո թուրքական զինվորները, մեծ կորուստներ տալով, խուճապահար նահանջում են:

© Photo : Музей Геноцида армянՄուսա լեռան հերոսամարտի մասնակիցներին ու բնակիչներին օգնության հասած «Ժաննա դ՛Արկ» ֆրանսիական զրահապատ հածանավը
Французский броненосец Жанна д'Арк - Sputnik Արմենիա
Մուսա լեռան հերոսամարտի մասնակիցներին ու բնակիչներին օգնության հասած «Ժաննա դ՛Արկ» ֆրանսիական զրահապատ հածանավը

Սեպտեմբերի 10-ին Մուսա լեռան ծովափին է մոտենում «Ժաննա դ՛Արկ» ֆրանսիական զրահապատ հածանավը՝ մեկ այլ ռազմանավի ուղեկցությամբ: Ողջ օրվա ընթացքում «Ժաննա դ՛Արկը» իր հեռահար հրանոթներից հզոր գնդակոծության է ենթարկում թուրքական դիրքերը և զինանոցները: Հայկական ինքնապաշտպանության ջոկատների ղեկավարությանը տեղեկացվում է, որ Ֆրանսիայի կառավարությունը որոշել է նրանց տեղափոխել Պորտ Սայիդ:

© Grikor/CC BY 3.0Մուսա լեռան հերոսամարտին նվիրված հուշարձան
Памятник обороне Муса-Дага (Мусалер) - Sputnik Արմենիա
Մուսա լեռան հերոսամարտին նվիրված հուշարձան

Սեպտեմբերի 12-ին Մուսա լեռան բոլոր պաշտպանները իջնում են դիրքերից դեպի ծովափ: Հաջորդ երեք օրերի ընթացքում հերոս մուսալեռցիներին՝ շուրջ չորս հազար մարդ, ֆրանսիական և անգլիական ռազմանավերի էսկադրան փոխադրում է Պորտ Սայիդ: Մուսալեռցիներն իրենց հետ են տանում նաև ազատամարտի կարմիր խաչով Փրկիչ դրոշը, որն այժմ որպես սրբազան մասունք պահվում է Այնճարի (Լիբանան) ազգագրական թանգարանում:

 

Լրահոս
0