https://arm.sputniknews.ru/20260914/navtn-u-gazy-ynddem-patmutjan-masnagetnery-pataskhanum-en-hajievin-106825092.html
Նավթն ու գազը՝ ընդդեմ պատմության․ մասնագետները պատասխանում են Հաջիևին
Նավթն ու գազը՝ ընդդեմ պատմության․ մասնագետները պատասխանում են Հաջիևին
Sputnik Արմենիա
Դեմոյանն առաջարկում է նույն դիվանագետներին դիմել ՀՀ-ում հավատարմագրված իրենց գործընկերներին, որ նրանք այցելեն Մատենադարան՝ ծանոթանալու ձեռագրերի բնօրինակներին։ 14.09.2026, Sputnik Արմենիա
2026-09-14T15:28+0400
2026-09-14T15:28+0400
2026-09-14T15:35+0400
հայկ դեմոյան
արցախ
գանձասարի վանք
ադրբեջան
հայ-ադրբեջանական
https://cdn.am.sputniknews.ru/img/07e7/0a/15/67563041_0:107:2048:1259_1920x0_80_0_0_0880b6e81c4d1e97724f0c0554b5c78c.jpg
ԵՐԵՎԱՆ, 14 սեպտեմբերի – Sputnik. Սա այն դեպքն է, երբ իրական կամ երևակայական հաղթանակը սկսում է գլխապտույտ առաջացնել, ու հաղթողը տրվում է տրամաբանությունից ու բանականությունից դուրս գործողություններ ու քայլեր թույլ տալու գայթակղությանը: Գրել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօրեն, պատմաբան Հայկ Դեմոյանը՝ արձագանքելով դիվանագետների՝ բռնազավթված Արցախ այցին և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի «ներկայացմանը»։Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ սեպտեմբերի 11-12-ն Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի՝ 58 երկրների և 9 միջազգային կազմակերպությունների 150 ներկայացուցիչների մասնակցությամբ կազմակերպվել էր այց օկուպացված Արցախ։Պատմաբանի խոսքով՝ այդ ձեռագրական ժառանգությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև Կովկասում հաստատված թյուրքալեզու տարբեր ցեղերի ու ցեղախմբերի պատմությունն ուսումնասիրելու համար, ինչը և արել են բազմաթիվ ադրբեջանցի պատմաբաններ ու հետազոտողներ վերջին 80 տարիների ընթացքում:Դեմոյանն առաջարկում է նույն դիվանագետներին դիմել ՀՀ-ում հավատարմագրված իրենց գործընկերներին, որ նրանք այցելեն Մատենադարան՝ ծանոթանալու ձեռագրերի բնօրինակներին։Շեշտում է՝ որքան ցանկալի ու հաճելի է հաղթողի դիրքից ամեն ինչ պնդելն ու ամրագրելը, բայց կան ճշմարտություններ, որոնք ոչ մի նավթով ու գազով չես գնի:Հասան-Ջալալյանների ժառանգորդի արձագանքըՀիքմեթ Հաջիևը նաև Ադրբեջանում հավատարմագրված օտարերկրյա դեսպաններին ասել էր, թե Գանձասարը աղվանական է, իսկ Հասան-Ջալալյաններին էլ կովկասյան աղվանցի էր ներկայացրել։ Հասան-Ջալալյանների ժառանգորդ, «Հասան-Ջալալյանների խորհուրդ» ՀԿ-ի նախագահ, քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալյանն էլ հրապարակային հերքել է Հաջիևին՝ փաստական, պատմական տարբեր տվյալներ ներկայացնելով, որ Հասան-Ջալալյանը ծագումով հայ է։ Նա հիշեցնում է, որ խոսելով Գանձասարի եկեղեցու կառուցման մասին՝ պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին գրել է, որ եկեղեցին կառուցել է «Արցախի կողմերի Խաչենի մեծ իշխան Հասանը, որին փաղաքշանքով Ջալալ էին կոչում. աստվածապաշտ, երկյուղած ու պարկեշտ մարդ էր, ազգությամբ հայ»:Պարզվում է, որ տարիներ առաջ Կովկասի հարցերում մասնագիտացած բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալը, ցանկանալով պարզել Հասան-Ջալալ-Դոլայի ծագումը, նամակով դիմել է ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգի Ռոհան քոլեջի պրոֆեսոր, Կովկասի 13-րդ դարի պատմության մասնագետ Ռոբերտ Հյուսենին: Վերջինս նամակով պատասխանել է, որ նրա ծագումը հայկական է։ Իսկ թե որտեղի՞ց օտարահունչ անունը․ ըստ Ստեփան Հասան-Ջալալյանի՝ այն ժամանակներում Արցախում և Հայաստանի մյուս մասերում մեծ տարածում ունեին ոչ հայկական, նույնիսկ ոչ քրիստոնեական, օտար անունները, ինչպես Հասան, Վախթանգ, Քուրդ և այլն։ Ըստ նրա՝ դա զարմանալի չէ, թե հաշվի առնենք Իրանի, ապա արաբական խալիֆայության, նրանց միջոցով էլ` օտար մշակութային միջավայրերի ազդեցությունը Հայաստանի ու ժողովրդի վրա։«Հասան»-ը արաբերեն բառ է, որ նշանակում է «գեղեցիկ տղամարդ»: Արցախի իշխանաց իշխան Հասանին անվանում էին նաև «Ջալալ» և «Դոլա», որոնք նույնպես արաբերեն են: «Ջալալ»-ը նշանակում է «փառք, վեհություն, մեծություն», իսկ «Դոլա»-ն ծագում է «դավլաթ-դովլաթ» բառից և նշանակում է «հարստություն, մեծություն, ինչք, պետություն, իշխանություն»:Արցախահայությունն իր իշխանին` Հասանին, մեծարելով կոչել է «Ջալալ-Դոլա», որ բառացի թարգմանաբար նշանակում է «փա՛ռք պետությանը», «փա՛ռք իշխանությանը»:
ադրբեջան
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Լուրեր
am_HY
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
հայկ դեմոյան, արցախ, գանձասարի վանք, ադրբեջան, հայ-ադրբեջանական
հայկ դեմոյան, արցախ, գանձասարի վանք, ադրբեջան, հայ-ադրբեջանական
Նավթն ու գազը՝ ընդդեմ պատմության․ մասնագետները պատասխանում են Հաջիևին
15:28 14.09.2026 (Թարմացված է: 15:35 14.09.2026) Դեմոյանն առաջարկում է նույն դիվանագետներին դիմել ՀՀ-ում հավատարմագրված իրենց գործընկերներին, որ նրանք այցելեն Մատենադարան՝ ծանոթանալու ձեռագրերի բնօրինակներին։
ԵՐԵՎԱՆ, 14 սեպտեմբերի – Sputnik. Սա այն դեպքն է, երբ իրական կամ երևակայական հաղթանակը սկսում է գլխապտույտ առաջացնել, ու հաղթողը տրվում է տրամաբանությունից ու բանականությունից դուրս գործողություններ ու քայլեր թույլ տալու գայթակղությանը: Գրել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօրեն, պատմաբան
Հայկ Դեմոյանը՝ արձագանքելով դիվանագետների՝ բռնազավթված Արցախ այցին և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի «ներկայացմանը»։
Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ սեպտեմբերի 11-12-ն Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի՝ 58 երկրների և 9 միջազգային կազմակերպությունների 150 ներկայացուցիչների մասնակցությամբ կազմակերպվել էր այց օկուպացված Արցախ։
«Դեսպաններին հայկական ձեռագիր մատյանների պատճեններ ցույց տալն ու էժանագին կրկես-շոու սարքելն ադրբեջանական կողմի համար երաշխավորված կրկնակի պարտություն էր: Այդ հայերեն ձեռագրերի բնօրինակներն իսկապես գոյություն ունեն և այսօր դրանք պահպանվում են Մատենադարանում և աշխարհի այլ գրադարաններում, ինչը փաստագրված ու գիտականորեն ուսումնասիրված է վերջին 150 տարիների ընթացքում, ինչպես հայ, այնպես էլ օտարազգի գիտնականների կողմից»,- գրում է Դեմոյանը։
Պատմաբանի խոսքով՝ այդ ձեռագրական ժառանգությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև Կովկասում հաստատված թյուրքալեզու տարբեր ցեղերի ու ցեղախմբերի պատմությունն ուսումնասիրելու համար, ինչը և արել են բազմաթիվ ադրբեջանցի պատմաբաններ ու հետազոտողներ վերջին 80 տարիների ընթացքում:
Դեմոյանն առաջարկում է նույն դիվանագետներին դիմել ՀՀ-ում հավատարմագրված իրենց գործընկերներին, որ նրանք այցելեն Մատենադարան՝ ծանոթանալու ձեռագրերի բնօրինակներին։
Շեշտում է՝ որքան ցանկալի ու հաճելի է հաղթողի դիրքից ամեն ինչ պնդելն ու ամրագրելը, բայց կան ճշմարտություններ, որոնք ոչ մի նավթով ու գազով չես գնի:
Հասան-Ջալալյանների ժառանգորդի արձագանքը
Հիքմեթ Հաջիևը նաև Ադրբեջանում հավատարմագրված օտարերկրյա դեսպաններին ասել էր, թե Գանձասարը աղվանական է, իսկ Հասան-Ջալալյաններին էլ կովկասյան աղվանցի էր ներկայացրել։ Հասան-Ջալալյանների ժառանգորդ, «Հասան-Ջալալյանների խորհուրդ» ՀԿ-ի նախագահ, քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալյանն էլ
հրապարակային հերքել է Հաջիևին՝ փաստական, պատմական տարբեր տվյալներ ներկայացնելով, որ Հասան-Ջալալյանը ծագումով հայ է։
Նա հիշեցնում է, որ խոսելով Գանձասարի եկեղեցու կառուցման մասին՝ պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին գրել է, որ եկեղեցին կառուցել է «Արցախի կողմերի Խաչենի մեծ իշխան Հասանը, որին փաղաքշանքով Ջալալ էին կոչում. աստվածապաշտ, երկյուղած ու պարկեշտ մարդ էր, ազգությամբ հայ»:
Պարզվում է, որ տարիներ առաջ Կովկասի հարցերում մասնագիտացած բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալը, ցանկանալով պարզել Հասան-Ջալալ-Դոլայի ծագումը, նամակով դիմել է ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգի Ռոհան քոլեջի պրոֆեսոր, Կովկասի 13-րդ դարի պատմության մասնագետ Ռոբերտ Հյուսենին: Վերջինս նամակով պատասխանել է, որ նրա ծագումը հայկական է։ Իսկ թե որտեղի՞ց օտարահունչ անունը․ ըստ Ստեփան Հասան-Ջալալյանի՝ այն ժամանակներում Արցախում և Հայաստանի մյուս մասերում մեծ տարածում ունեին ոչ հայկական, նույնիսկ ոչ քրիստոնեական, օտար անունները, ինչպես Հասան, Վախթանգ, Քուրդ և այլն։ Ըստ նրա՝ դա զարմանալի չէ, թե հաշվի առնենք Իրանի, ապա արաբական խալիֆայության, նրանց միջոցով էլ` օտար մշակութային միջավայրերի ազդեցությունը Հայաստանի ու ժողովրդի վրա։
«Հասան»-ը արաբերեն բառ է, որ նշանակում է «գեղեցիկ տղամարդ»: Արցախի իշխանաց իշխան Հասանին անվանում էին նաև «Ջալալ» և «Դոլա», որոնք նույնպես արաբերեն են: «Ջալալ»-ը նշանակում է «փառք, վեհություն, մեծություն», իսկ «Դոլա»-ն ծագում է «դավլաթ-դովլաթ» բառից և նշանակում է «հարստություն, մեծություն, ինչք, պետություն, իշխանություն»:
Արցախահայությունն իր իշխանին` Հասանին, մեծարելով կոչել է «Ջալալ-Դոլա», որ բառացի թարգմանաբար նշանակում է «փա՛ռք պետությանը», «փա՛ռք իշխանությանը»:
