https://arm.sputniknews.ru/20260420/oganesson-mrcanaki-dapnekiry-hajastani-het-hamategh-ab-nakhagtser-e-zargacnum-101062691.html
«Oganesson» մրցանակի դափնեկիրը Հայաստանի հետ համատեղ ԱԲ նախագծեր է զարգացնում
«Oganesson» մրցանակի դափնեկիրը Հայաստանի հետ համատեղ ԱԲ նախագծեր է զարգացնում
Sputnik Արմենիա
Հայ-ռուսական համալսարանի համակարգային ծրագրավորման լաբորատորիան, որը ստեղծվել է ռուս գործընկերների աջակցությամբ, մշակել է խոսքը տեքստի վերածելու համակարգ, որն... 20.04.2026, Sputnik Արմենիա
2026-04-20T08:56+0400
2026-04-20T08:56+0400
2026-04-20T08:56+0400
հայաստան
հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարան
արհեստական բանականություն
հարություն ավետիսյան
https://cdn.am.sputniknews.ru/img/07ea/04/10/101059964_0:93:1280:814_1920x0_80_0_0_db13ad5a134ab61b6ad1f7ccd9b0d94e.jpg
Արամ Գարեգինյան, Sputnik ԱրմենիաՌուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Վ.Պ. Իվաննիկովի անվան համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտը հայ գործընկերներին կներգրավի ՌԴ կրթության և գիտության նախարարության նախագծում, որն ուղղված է տարբեր լեզուների համար խոսքը տեքստի փոխակերպող մոդելների ստեղծմանը։ Sputnik Արմենիային այս մասին հայտնեց ինստիտուտի տնօրեն, ՌԳԱ ակադեմիկոս Հարություն Ավետիսյանը։Վերջերս գիտնականն արժանացել է «Oganesson» մրցանակի, որը սահմանել է հայազգի հռչակավոր ֆիզիկոս, Դուբնայի Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտի միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի ղեկավար Յուրի Օգանեսյանը։Մրցանակը շնորհվում է 2023 թվականից։ Այն սահմանելու համար Օգանեսյանը հատկացրել է 20 մլն ռուբլի, որը 2022 թվականին ստացել էր որպես Սբերի գիտական մրցանակ։ Հարություն Ավետիսյանը դափնեկիր է դարձել 2026 թվականին՝ վստահելի արհեստական բանականության զարգացմանն ուղղված աշխատանքների համար։Երկու հայտնի գիտնականներն առաջին անգամ հանդիպել են 2013 թվականին Երևանում, որտեղ նշվում էր Յուրի Օգանեսյանի 80-ամյակը։Speech-to-text հայերենի համարՄի քանի տարի առաջ ՌԳԱ համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտի աջակցությամբ Երևանի Հայ-ռուսական համալսարանում ստեղծվեց համակարգային ծրագրավորման լաբորատորիա։ Այսօր այն միավորում է դասախոսների, հետազոտողների և ուսանողների, որոնք զբաղվում են ԱԲ-ի, կոմպիլյատորային տեխնոլոգիաների և անօդաչու համակարգերի արդիական խնդիրներով։ Այս աշխատանքի արդյունքներից մեկը հայերեն խոսքի ճանաչման համակարգն է, որն արդեն գործնական կիրառություն է գտել. դրա օգտագործման լիցենզիան վերջերս վաճառվել է հայկական բանկերից մեկին։ԱԲ համակարգերի «կմախքը»AI մոդելներ ստեղծելիս ծրագրավորողները հաճախ օգտագործում են ֆրեյմվորքեր՝ գործիքների պատրաստի հավաքածուներ, որոնք հեշտացնում են մեքենայական ուսուցման համակարգերի մշակումը։ Ըստ էության, սա ապագա համակարգի կմախքն է, որին հենվում է մշակողը։ Սակայն եթե այդ կրող կառույցում սխալներ, խոցելի կետեր կամ թաքնված թերություններ կան, դրանք օրինաչափորեն կփոխանցվեն վերջնական պրոդուկտին։ Հենց այդ պատճառով ինստիտուտում վերլուծում են գրադարաններն ու մեքենայական ուսուցման ֆրեյմվորքերը ստատիկ և դինամիկ անալիզի մեթոդներով։ Այդ գործիքները թույլ են տալիս գտնել խոցելի կետերը, որոնք այնուհետև կարող են արտահայտվել արդեն վերջնական պրոդուկտում և լուրջ հետևանքների հանգեցնել։Հումքի առևտրով զբաղվող ռուսական առցանց հարթակը մուտք է գործում Հայաստանի շուկա«Նույնիսկ այնպիսի հայտնի լուծումներ, ինչպիսիք են TensorFlow-ն և PyTorch-ը, չափազանց բարդ ծրագրային համակարգեր են։ Երբ մենք այդպիսի ֆրեյմվորքների և սրանց հետ կապված բաղադրիչների նկատմամբ կիրառում ենք մեր վերլուծության միջոցները, տասնյակ սխալներ են հայտնաբերվում։ Զուգահեռաբար ՌԳԱ ՀԾԻ-ում ստեղծվել են մեքենայական ուսուցման հայտնի գործիքների վստահելի տարբերակները՝ TrustTorch-ը և TrustFlow-ն, որտեղ արդեն ուղղվել է համապատասխանաբար ավելի քան 50 և 33 սխալ»,-ընդգծում է Հարություն Ավետիսյանը։Ջրանիշներ ԱԲ տեսանյութերի վրաԻնստիտուտի աշխատանքի մյուս ուղղությունը ԱԲ հարթակների համար նախատեսված համակարգն է, որն ինքնուրույն ջրանիշներ է դնում ստեղծված պատկերների և տեսանյութերի վրա։ Դա պետք է այնպես արվի, որ մի կողմից ջրանիշն աննկատ լինի և չխանգարի օգտատիրոջը, բայց մյուս կողմից կայուն լինի հնարավոր հարձակումների նկատմամբ։ Գիտնականի խոսքով՝ այդ խնդրի արդիականությունն աճելու է, քանի որ գեներացված բովանդակությունն ավելի ու ավելի քիչ է տարբերվում իրականից։Այս նախագիծը Համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտն իրականացնում է ՌԳԱ Վ.Ա. Ստեկլովի անվան մաթեմատիկական ինստիտուտի՝ Ռուսաստանի խոշորագույն մաթեմատիկական կենտրոններից մեկի, ինչպես նաև արդյունաբերական գործընկերների հետ համատեղ՝ Վստահելի ԱԲ կենտրոնի շրջանակում։Սիրիահայ տղամարդը ստարտափ է ստեղծել, որը թույլ է տալիս քայլել ապագա տան միջով
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Լուրեր
am_HY
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Արմենիա
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
հայաստան, հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարան, արհեստական բանականություն, հարություն ավետիսյան
հայաստան, հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարան, արհեստական բանականություն, հարություն ավետիսյան
«Oganesson» մրցանակի դափնեկիրը Հայաստանի հետ համատեղ ԱԲ նախագծեր է զարգացնում
Հայ-ռուսական համալսարանի համակարգային ծրագրավորման լաբորատորիան, որը ստեղծվել է ռուս գործընկերների աջակցությամբ, մշակել է խոսքը տեքստի վերածելու համակարգ, որն արդեն կիրառվում է բիզնեսում։ Ընթացքի մեջ են նաև մի շարք այլ նախագծեր։
Արամ Գարեգինյան, Sputnik Արմենիա
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Վ.Պ. Իվաննիկովի անվան համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտը հայ գործընկերներին կներգրավի ՌԴ կրթության և գիտության նախարարության նախագծում, որն ուղղված է տարբեր լեզուների համար խոսքը տեքստի փոխակերպող մոդելների ստեղծմանը։
Sputnik Արմենիային այս մասին հայտնեց ինստիտուտի տնօրեն, ՌԳԱ ակադեմիկոս Հարություն Ավետիսյանը։
Վերջերս գիտնականն արժանացել է «Oganesson» մրցանակի, որը սահմանել է հայազգի հռչակավոր ֆիզիկոս, Դուբնայի Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտի միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի ղեկավար Յուրի Օգանեսյանը։
Մրցանակը շնորհվում է 2023 թվականից։ Այն սահմանելու համար Օգանեսյանը հատկացրել է 20 մլն ռուբլի, որը 2022 թվականին ստացել էր որպես Սբերի գիտական մրցանակ։ Հարություն Ավետիսյանը դափնեկիր է դարձել 2026 թվականին՝ վստահելի արհեստական բանականության զարգացմանն ուղղված աշխատանքների համար։
Երկու հայտնի գիտնականներն առաջին անգամ հանդիպել են 2013 թվականին Երևանում, որտեղ նշվում էր Յուրի Օգանեսյանի 80-ամյակը։
«Նրա հետ շփումը ոչ միայն նոր տպավորություն է, այլև նոր գիտելիք։ Նման մասշտաբի մարդիկ առանձնահատուկ կարևորություն ունեն հասարակության համար»,- ասում է Ավետիսյանը։
Speech-to-text հայերենի համար
Մի քանի տարի առաջ ՌԳԱ համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտի աջակցությամբ Երևանի Հայ-ռուսական համալսարանում ստեղծվեց համակարգային ծրագրավորման լաբորատորիա։ Այսօր այն միավորում է դասախոսների, հետազոտողների և ուսանողների, որոնք զբաղվում են ԱԲ-ի, կոմպիլյատորային տեխնոլոգիաների և անօդաչու համակարգերի արդիական խնդիրներով։ Այս աշխատանքի արդյունքներից մեկը հայերեն խոսքի ճանաչման համակարգն է, որն արդեն գործնական կիրառություն է գտել. դրա օգտագործման լիցենզիան վերջերս վաճառվել է հայկական բանկերից մեկին։
«Համալսարանի գործընկերների հետ նախատեսում ենք մասնակցել ՌԴ ԿԳՆ դրամաշնորհային ծրագրին, որը նվիրված է հայերենի, վրացերենի, յակուտերենի և մի շարք այլ լեզուների համար խոսքի ճանաչման մոդելների մշակմանը։ Խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունների համար նման լեզուները, որպես կանոն, առաջնահերթություն չեն, ուստի հենց պետական և ակադեմիական աջակցությունն է այստեղ առանցքային դեր խաղում»,- նշում է ակադեմիկոսը։
AI մոդելներ ստեղծելիս ծրագրավորողները հաճախ օգտագործում են ֆրեյմվորքեր՝ գործիքների պատրաստի հավաքածուներ, որոնք հեշտացնում են մեքենայական ուսուցման համակարգերի մշակումը։ Ըստ էության, սա ապագա համակարգի կմախքն է, որին հենվում է մշակողը։ Սակայն եթե այդ կրող կառույցում սխալներ, խոցելի կետեր կամ թաքնված թերություններ կան, դրանք օրինաչափորեն կփոխանցվեն վերջնական պրոդուկտին։ Հենց այդ պատճառով ինստիտուտում վերլուծում են գրադարաններն ու մեքենայական ուսուցման ֆրեյմվորքերը ստատիկ և դինամիկ անալիզի մեթոդներով։ Այդ գործիքները թույլ են տալիս գտնել խոցելի կետերը, որոնք այնուհետև կարող են արտահայտվել արդեն վերջնական պրոդուկտում և լուրջ հետևանքների հանգեցնել։
«Նույնիսկ այնպիսի հայտնի լուծումներ, ինչպիսիք են TensorFlow-ն և PyTorch-ը, չափազանց բարդ ծրագրային համակարգեր են։ Երբ մենք այդպիսի ֆրեյմվորքների և սրանց հետ կապված բաղադրիչների նկատմամբ կիրառում ենք մեր վերլուծության միջոցները, տասնյակ սխալներ են հայտնաբերվում։ Զուգահեռաբար ՌԳԱ ՀԾԻ-ում ստեղծվել են մեքենայական ուսուցման հայտնի գործիքների վստահելի տարբերակները՝ TrustTorch-ը և TrustFlow-ն, որտեղ արդեն ուղղվել է համապատասխանաբար ավելի քան 50 և 33 սխալ»,-ընդգծում է Հարություն Ավետիսյանը։
Ջրանիշներ ԱԲ տեսանյութերի վրա
Ինստիտուտի աշխատանքի մյուս ուղղությունը ԱԲ հարթակների համար նախատեսված համակարգն է, որն ինքնուրույն ջրանիշներ է դնում ստեղծված պատկերների և տեսանյութերի վրա։ Դա պետք է այնպես արվի, որ մի կողմից ջրանիշն աննկատ լինի և չխանգարի օգտատիրոջը, բայց մյուս կողմից կայուն լինի հնարավոր հարձակումների նկատմամբ։ Գիտնականի խոսքով՝ այդ խնդրի արդիականությունն աճելու է, քանի որ գեներացված բովանդակությունն ավելի ու ավելի քիչ է տարբերվում իրականից։
«Մեր մշակած մոդելում մենք ուզում ենք նաև հետագծելիություն ապահովել, որպեսզի ջրանիշի միջոցով հնարավոր լինի պարզել, թե ով և որ հարթակում է գեներացրել պատկերը»,- ասում է Ավետիսյանը։
Այս նախագիծը Համակարգային ծրագրավորման ինստիտուտն իրականացնում է ՌԳԱ Վ.Ա. Ստեկլովի անվան մաթեմատիկական ինստիտուտի՝ Ռուսաստանի խոշորագույն մաթեմատիկական կենտրոններից մեկի, ինչպես նաև արդյունաբերական գործընկերների հետ համատեղ՝ Վստահելի ԱԲ կենտրոնի շրջանակում։
