00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ուղիղ եթեր
09:00
8 ր
Ուղիղ եթեր
09:34
6 ր
Ուղիղ եթեր
09:41
20 ր
Ուղիղ եթեր
10:01
9 ր
Ուղիղ եթեր
10:10
35 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
9 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
8 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
6 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
18:06
7 ր
Աբովյան time
On air
18:20
38 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
7 ր
Ուղիղ եթեր
09:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
09:21
4 ր
Ուղիղ եթեր
12:00
5 ր
Մեսրոպ Առաքելյան, Խոսրով Հարությունյան
Սրբազանից բացի, վարչապետի այլթեկնածուի քննարկումը կհանգեցնի քաղաքական տարաձայնության
12:06
6 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
6 ր
Կիրանցի բնակիչ
Ես ձեզ տալուն տուն ու հող չունեմ, ես այստեղ եմ մնալու․ Կիրանցի բնակիչ
14:07
2 ր
Осторожно, дети!
Запрет энергетиков, бакалавриат и летние каникулы
15:04
24 ր
Осторожно, дети!
Опасные увлечения детей: что делать?
15:33
24 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Sputnik Արմենիայի թղթակիցը՝ Կիրանցից
Սահմանապահներն այսօրվանից մնալու են Կիրանցում․ Sputnik Արմենիայի թղթակիցը՝ Կիրանցից
17:08
2 ր
Սուրեն Սուրենյանց
Սահմանադրական որոշակի արգելքներ կան, բայց լուծելի հարց է՝ խորհրդարանի միջոցով․ Սուրեն Սուրենյանց
17:17
4 ր
Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյան
Քաղաքական ուժերը համախոհություն են հայտնել շարժմանն ու գաղափարին․ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյան
17:22
1 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
5 ր
Աբովյան time
On air
18:24
36 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
5 ր
ԵրեկԱյսօր
Եթեր
ք. Երևան106.0
ք. Երևան106.0
ք. Գյումրի90.1

«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները

© Sputnik / Asatur YesayantsРаскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Բաժանորդագրվել
Արագածոտնի մարզում անցկացվող պեղումները թույլ կտան պատմության ևս մեկ անհայտ էջ բացել, պարզել դամբարանների կառուցման ճշգրիտ տարեթիվը։ Հնագետներն այս տեղանքն անվանում են «Նամակ անցյալից»՝ ուղղված ժամանակակից սերնդին։

Լաուրա Սարգսյան, Sputnik Արմենիա

Ակտիվ աշխատանք ծեփաբահիկներով, հող փորել և մաղել, կերամիկական սպասքի յուրաքանչյուր բեկոր խոզանակով մաքրել․ այս պատկերն ամեն օր առավոտյան ժամը 8-ից մինչև երեկոյան 5-ը կարելի է տեսնել Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր գերեզմանատեղի վերևի հատվածում։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

ՀՀ ԿԳՄՍՆ նախարարությանն առընթեր Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի հնագիտության բաժնի վարիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հակոբ Սիմոնյանի ղեկավարած հնագիտական արշավախումբը մարտի կեսերից վերսկսել է պեղումները՝ գերեզմանատեղի բոլոր առանձնահատկությունները բացահայտելու և ստեղծման տարեթիվը պարզելու համար:

Նախնական տվյալներով՝ այս հատվածում վաղ շրջանի դամբարանը թվագրվում է մ.թ.ա․ 3-2-րդ հազարամյակներով, բացի այդ՝ այն պատկանել է հզոր և հնագույն ցեղի, որը բնակվել է այդ տարածքում։ Ավելին՝ այդ ցեղի առաջնորդների հետ հաշվի են նստել ժամանակի հզոր պետությունների ներկայացուցիչները, ինչի մասին վկայում են Էլամի հզոր տիրակալներից ստացված արքայական նվերներն ու Վերին Նավերի թագավորական դամբարաններում հայտնաբերված բիտումե կրծքազարդերը՝ նշանավոր նախնիների պատկերներով։

Արշավախմբի սպասումները

Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում Սիմոնյանը նշեց, որ աշխատանքներն իսկապես մեծ զգուշությամբ են կատարվում, մանր գործիքների և վրձինների կիրառմամբ, քանի որ տեղանքը խիստ արժեքավոր է և ցանկացած սխալ շարժում կարող է վնասել գտածոները։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

«Փորելուց հետո հողը մաղում ենք, որպեսզի ոչինչ չկորցնենք։ Առավոտյան կերամիկական իրերի բեկորներ ենք գտել։ Հուղարկավորության արարողակարգի համաձայն՝ թաղման ժամանակ և արարողությունից հետո գերեզմաններում սննդի, խմիչքի կժեր են կոտրել՝ դրանով իսկ հարգանքի տուրք մատուցելով հանգուցյալներին»,-պարզաբանեց Սիմոնյանը։

Արշավախումբը Սիմոնյանի ղեկավարությամբ Վերին Նավերի տարածքում աշխատում է 1975թ․-ից։ Նա ենթադրում է, որ տեղանքն այդ անվանումը պատահաբար չի ստացել։ Ամենայն հավանականությամբ՝ այն ժամանակ ապրող մարդիկ դամբանաբլուրը մի տեսակ նավ էին համարում, որի օգնությամբ հանգուցյալի հոգին ուղևորվում է անդրաշխարհ։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Սիմոնյանն ընդգծեց, որ մինչ այժմ պեղումներ են իրականացվել դամբարանադաշտի հարավային հատվածում։ Հյուսիսում իրականացվող նոր պեղումները թույլ կտան պարզել առաջին թաղումների տարեթիվը և դամբարանադաշտի ընդլայնման ժամանակագրությունը։

Գիտնականը նշեց, որ շատ աշխատանք կա, քանի որ տարածքը հսկայական է՝ ավելի քան 200 հեկտար։ Արդեն պարզ է, որ հայ հնագետները գործ ունեն Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ դամբարաններից մեկի հետ, որտեղ մոտ 500 նմանատիպ գերեզմանաբլուրներ կան և որտեղ թաղված է մոտ 5 հազար մարդ։

Թաղվածքները

Պեղված գերեզմանաբլուրները միջին մեծության են․ տրամագիծը հասնում է 15 մետրի, բարձրությունը՝ մինչև 30 սմ-ի։ Դրանք շրջանի կամ կրոմլեխի ձև ունեն և եզրապատված են հրաբխային ծագման փոքր քարերով։

© SputnikՀայ հնագետները վերսկսել են պեղումները բրոնզեդարյա Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հայ հնագետները վերսկսել են պեղումները բրոնզեդարյա Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Այն ժամանակ համարվում էր, որ կրոմլեխը (ուղղահայաց քարերով շրջանաձև շարվածք) չար ոգիներին թույլ չի տալիս թափանցել գերեզմանի մեջ և հանգուցյալին ազատում է հնարավոր տառապանքներից։ Ազնվականների դամբարանասրահները կառուցվում էին նեցուկային շինվածքների տեսքով, որոնք արդյունքում կեղծ կամար էին ձևավորում։ Այն ծածկում էին մինչև 4 տոննա քաշով և մոտ 2-2,5 մետր երկարությամբ տուֆից սալով։

«Պեղված դամբարաններում հայտնաբերվել են մեծ թվով զանազան իրեր՝ Միջագետքից, Բաբելոնից, Շումերից, Միջին Ասիայից, Իրանից, Միջերկրածովյան տարածքից, հյուսիսային տափաստանային տարածաշրջաններից»,-ասաց Սիմոնյանը։

Նա նշեց, որ դա վկայում է հին աշխարհի պետությունների հետ առևտրային-տնտեսական կապերի մասին։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Դամբարանադաշտից ոչ հեռու՝ 30 կմ հեռավորության վրա, Արագած լեռան հարավային լանջերին, գտնվել է 23 կիկլոպային ամրոց, որոնք վկայում են տագնապալի և խառը ժամանակների մասին, երբ ռազմական բախումները սովորական բան էին, և մեր մարտիկ-նախնիների մասին տեղեկությունները պահպանվել են հենց պեղված գերեզմաններում։

Ո՞վ է ապրել

Այն մասին, որ այստեղ ոչ միայն սովորական համայնաբնակներ են թաղված, այլև բարձրաստիճան անձիք, վկայում են ոչ միայն դամբարանադաշտի մասշտաբները։ Սիմոնյանն ընդգծեց, որ դրանք շատ կազմակերպված և ռազմատենչ ցեղեր են եղել։ Դամբարաններում հայտնաբերվել են բազմաթիվ սրեր, դաշույններ, նետերի սայրեր, պարսատիկի քարեր։ Այդ մարդիկ նաև անասնապահությամբ են զբաղվել, բացի այդ, ձևավորվել է ազնվակաների դաս, որոնց էլ հենց թաղել են իրենցից մոնումենտալ կառույցներ ներկայացնող դամբարաններում։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

«Ազնվականությունը հարուստ էր, հնարավորություն ուներ այլ տարածաշրջաններից բերված թանկարժեք իրեր գնել։ Բայց մեծագույն գտածոն արքաների կամ աստվածների պատկերներով ոսկեզօծ կրծքազարդերն են, պատրաստված բիտումից (լեռնային խեժից)։ Դրանք, ըստ ամենայնի, այստեղ են հասել հնագույն և շատ հզոր Էլամ պետությունից»,-ասաց Սիմոնյանը։

Հնագետը հիշեցրեց, որ Էլամը տեղակայված է եղել Պարսից ծոցի ափին, իսկ գտնված մեդալյոնները նշանակում են, որ, նախևառաջ, այստեղ բնակված ցեղի առաջնորդների հետ հաշվի են նստել ժամանակի հզորագույն երկրները, և երկրորդ՝ դա վկայում է Հայաստանի և Իրանի միջև հնագույն կապերի մասին։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները - Sputnik Արմենիա, 1920, 18.04.2021
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Նմանատիպ գտածոներ հայտնաբերվել են միայն Հայաստանում․ հարևան պետությունների տարածքներում ոչ մի նման բան չի գտնվել։ Սիմոնյանը նշեց, որ ակադեմիական մեթոդներով պեղված հուշարձանները կարող են հանդես գալ որպես վերականգնման պատմական աղբյուր։

Դամբարաններում հայտնաբերվել է իշխանության մեկ այլ խորհրդանիշ ևս՝ թաղված են ամբողջական մարտակառքեր, որոնցից միայն բրոնզաձույլ դետալներն են պահպանվել, յուրահատուկ զենքեր, այդ թվում՝ սուսերներ։

© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում - Sputnik Արմենիա
1/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում - Sputnik Արմենիա
2/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում - Sputnik Արմենիա
3/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում - Sputnik Արմենիա
4/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
© Sputnik / Asatur YesayantsՀնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում - Sputnik Արմենիա
5/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
1/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
2/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
3/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
4/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
5/5
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Հավելենք, որ համայնաբնակների, մարտիկների, զորավարների և արքաների՝ մ.թ.ա. 24-23-րդ դարերով թվագրվող դամբարանների պեղումները կարող են փոխել պատկերացումները մեր ազգի հնագույն պատմության մասին։

Լրահոս
0