00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ուղիղ եթեր
09:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
09:21
2 ր
Ուղիղ եթեր
09:27
33 ր
Ուղիղ եթեր
10:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
10:04
33 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
3 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
18:03
7 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
3 ր
Ուղիղ եթեր
09:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
09:20
6 ր
Ուղիղ եթեր
12:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
4 ր
Исторический ликбез
Победа под Полтавой: почему Северная война продолжалась?
15:04
23 ր
Исторический ликбез
Полтавская битва: как русские шведов разгромили
15:33
24 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
5 ր
Աբովյան time
On air
18:19
41 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
4 ր
ԵրեկԱյսօր
Եթեր
ք. Երևան106.0
ք. Երևան106.0
ք. Գյումրի90.1

Հայաստանը տիեզերագնացներ չի ունեցել, բայց փոխարենն ունեցել է «տիեզերանվաճ» գիտնականներ

© Sputnik / Михаил Воскресенский / Անցնել մեդիապահոցМакет «Лунохода-1» - первого лунохода, доставленного на Луну
Макет «Лунохода-1» - первого лунохода, доставленного на Луну - Sputnik Արմենիա, 1920, 12.04.2021
Բաժանորդագրվել
Այնպես է ստացվել, որ Հայաստանը տիեզերագնացության ողջ պատմության ընթացքում այդպես էլ տիեզերագնացներ չունեցավ, բայց հայերն իրենց ավանդը ներդրեցին մարդու կողմից տիեզերքի յուրացման մեջ։

Խորհրդային մարդու առաջին թռիչքը տիեզերք մարդկության պատմության մեջ նշանակալից իրադարձություն դարձավ: Այն հաճախ իր մասշտաբներով համեմատում են Ամերիկայի հայտնագործության հետ: Հայաստանը, ինչպես խորհրդային մյուս հանրապետությունները, մեծ ջանքեր գործադրեց տիեզերքի զարգացման և յուրացման գործում: Sputnik Արմենիան տիեզերք մարդու առաջին թռիչքի 60-ամյակի կապակցությամբ հետաքրքիր փաստեր է հավաքել հայ գիտնականների դերի մասին:

Ավելի լավ, քան NASA–ի մոտ

Հայաստանում սարքեր էին ստեղծվում, որոնք իրենց ցուցանիշներով գերազանցում էին NASA–ի ամերիկյան անալոգները, և այդ հարցում առանցքային դերակատարում ունեցավ Գրիգոր Գուրզադյանը։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացության մեջ առանցքային որոշ ուսումնասիրություններ հնարավոր չէ պատկերացնել առանց Գուրզադյանի ստեղծած «Օրիոն» աստղադիտակների:

Գուրզադյանի որդին` «Տիեզերաբանություն և աստղաֆիզիկա» կենտրոնի ղեկավար Վահագն Գուրզադյանը հիշում է, որ մթնոլորտից դուրս տիեզերքի ուսումնասիրման առաջին աշխատանքներն իրականացվել են Սերգեյ Կորոլյովի բալիստիկ հրթիռների կիրառմամբ։ Սակայն այդ միտքը կոնստրուկտորին, կարելի է ասել, տվել է հենց Գուրզադյանը։

«Հայրս Կորոլյովին առաջարկեց ձևափոխել բալիստիկ այդ հրթիռները (որոնք ստացել էին Ф-5-В անվանումը – խմբ.), որպեսզի գլխիկները տեղավորվեն սարքի մեջ»,– ասում է Գուրզադյանը։

Նա նշեց, որ առաջին գործարկումը փետրվարի 15-ին էր՝ գաղտնի տիեզերակայանից։ Այդ օրը արևի խավարում էր, ու գործարկումը ձախողման էր մատնված. հրթիռը պայթեց որոշակի բարձրության վրա` այդպես էլ թիրախին չհասնելով։ Սակայն փորձարկումներն այդքանով չավարտվեցին։ Հետագայում հրթիռը կրկին գործարկվեց ու անցավ անհրաժեշտ փորձարկումները։

Գուրզադյանի հեղինակած աստղադիտակը տեղադրված է «Կոսմոս 309» հետախուզական արբանյակի (գործարկվել է 1969 թվականին Պլեսեցկի տիեզերակայանից) մոդուլի վրա։ Աստղադիտակը կամ ինչպես այն հաճախ անվանում են՝ «հայկական արբանյակը», առաջին անգամ առանձնացել և ինքնավար դիտարկում է իրականացրել։ Այսօր այդ աստղադիտակը պահվում է Երևանի տիեզերքի թանգարանում։

Юрий Алексеевич Гагарин - Sputnik Արմենիա, 1920, 12.04.2021
Իմ Գագարինը, հայերն ու տիեզերքը

Բացի այդ, Գուրզադյանի աստղադիտակների շնորհիվ ուսումնասիրություններ են իրականացվել և ստացվել թույլ աստղերի՝ աշխարհում առաջին ուլտրամանուշակագույն սպեկտրները։ Առաջինը, ով աստղագիտական դիտարկումներ կատարեց «Օրիոն-1» աստղադիտակով մթնոլորտից դուրս, տիեզերագնաց Վիկտոր Պացաևն էր։

Մեկ այլ առանցքային կերպար էր տիեզերական կենսաբանության և տիեզերական բժշկության հիմնադիրներից մեկը` Նորայր Սիսակյանը։ Ինչպես իր հրապարակման մեջ գրում է Դմիտրի Աբազովը, այսօր կենսաքիմիայի մի քանի նոր ուղղությունների համար պարտական ենք Սիսակյանին: Նա նաև տիեզերագնացների ընտրության և նախապատրաստման գիտական սկզբունքների հիմքը դրեց:

Եվ եթե մեկ այլ հիանալի խորհրդային գիտնական Անդրոնիկ Իոսիֆյանի ղեկավարությամբ XX դարի կեսերին մշակվեց ու գործարկվեց «Օմեգա» արբանյակը (նա նաև հրթիռների համար էլեկտրամեխանիկական սարքեր է ստեղծել), ապա լուսնագնացի ինքնագնաց շասիի գլխավոր կոնստրուկտորը ինժեներ Ալեքսանդր Քեմուրջյանն էր։ Նրա մշակման շնորհիվ 1970 թվականին Լուսին է հասցվել աշխարհում առաջին ավտոմատ «Լուսնագնաց-1» կայանը:

Հայն էլ է այնտեղ եղել

Առանձնահատուկ հարկ է ընդգծել ամերիկահայ տիեզերագնաց Ջեյմս Ֆիլիպ Բաղյանի (Կունդեբաղյան) ավանդը, ով 1989 թվականին իր առաջին թռիչքը կատարեց տիեզերք` այն նվիրելով պատմական հայրենիքին։ Նա նաև բժշկական գիտությունների դոկտոր է, երկար տարիներ աշխատել է Լինդոն Ջեքսոնի անվան տիեզերական կենտրոնում, մասնակցել թռիչքներին անձնակազմի նախապաստրաստմանը։

Գունավոր ու բացառիկ. վերականգնվել է 1962 թ.–ի Յուրի Գագարինի ելույթի տեսաձայնագրությունը

Եվս մեկ թռիչք նա իրականացրել է «Կոլումբիա»–ով և ուղեծրում մնացել շուրջ 9 օր` 218 ժամ` 146 պտույտ կատարելով մոլորակի շուրջ։ Պարգևատրվել է NASA–ի հատուկ մեդալով։

Սրանք տիեզերական ծրագրերի զարգացման և տիեզերքի յուրացման մեջ հսկայական ավանդ ունեցած հայ գիտնականների միայն մի քանիսի անուններն են։

Լրահոս
0