00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Ուղիղ եթեր
09:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
09:39
21 ր
Ուղիղ եթեր
10:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
10:06
36 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
4 ր
Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբան Ռուբեն վարդապետ Զարգարյան
11:11
3 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
5 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
18:10
7 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
09:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
09:28
7 ր
Ուղիղ եթեր
09:37
23 ր
Ուղիղ եթեր
10:00
4 ր
Ուղիղ եթեր
10:05
42 ր
Ուղիղ եթեր
11:00
6 ր
Ուղիղ եթեր
13:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
14:00
7 ր
Ուղիղ եթեր
17:00
5 ր
Ուղիղ եթեր
18:00
6 ր
5 րոպե Դուլյանի հետ
On air
18:06
7 ր
Ուղիղ եթեր
19:00
6 ր
Գոռ Ղազարյան
Սևանա լճի էկոհամակարգը բարելավելու համար անհրաժեշտ է լավացնել ջրի որակը․ Գոռ Ղազարյան
19:34
9 ր
ԵրեկԱյսօր
Եթեր
ք. Երևան106.0
ք. Երևան106.0
ք. Գյումրի90.1

Պատերազմի ու աշխատանքի հերոս. ինչպե՞ս խեղեցին Սամվել Մաթևոսյանի ճակատագիրը

Բաժանորդագրվել
Երբեմն պատահում է այնպես, որ մարդուց խլում են այն ամենը, ինչը նա ստեղծել է իր քրտինքով, բայց դա դեռ դժբախտության կեսն է, աշխատածը վերականգնվում է։ Առավել  ցավալի է, երբ խլում են բարի համբավն ու հանցագործ հայտարարում: Այդպես եղավ Բրեստի ամրոցի կայազորի կոմերիտմիության կազմակերպիչ Սամվել Մաթևոսյանի հետ։ Ճիշտ է, ի վերջո, երջանիկ ավարտով. Հերոսից հասցրեցին ներողություն խնդրել դեռ կյանքի օրոք, վերադարձրեցին խլածը, կոչումները...

ԵՐԵՎԱՆ, 24 օգոստոսի - Sputnik. Նա լեռնային ինժեներ էր, առհասարակ, հանքերի մասնագետ, այլ ոչ զինվորական: Պարզապես Սամվել Մաթևոսյանը կռվել է ոչ թե վախից, այլ խղճից դրդված, երբ հանգամանքներն են այդպես դասավորվել: Նա լավ է պատերազմել` փառավոր և հերոսաբար, բայց «հետոն» վատ եղավ: Թե նրա կյանքից քանի տարի է տարել արդարության համար պայքարը, գիտեն միայն չվերականգնվող բազմաթիվ նյարդային բջիջների բանակները: Առավել ևս, որ Մաթևոսյանն անձամբ չի մասնակցել գործընթացներին:

Որտեղ եղել է, հայերի է փնտրել. ինչպես Բուլղարիայի հերոս հայը նվաճեց օլիմպիական ոսկիները

Սամվել Մաթևոսյանը ծնվել է 1912 թվականի օգոստոսի 24–ին, Կարսից ոչ հեռու, իսկ վեց տարի անց, Ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած ընտանիքը, հասել է Վլադիկավկազ: Դպրոցից հետո նա գնացել է Մոսկվա, ընդունվել Գունավոր մետաղների և ոսկու ինստիտուտ, որն ավարտել է գերազանցությամբ: Սկզբից աշխատել է Ղազախստանում, իսկ հետո տեղափոխվել է Հայաստան` Կապանի  լեռնահարստացման կոմբինատ, որտեղ շուտով դարձել է հանքերի խմբի պետ:

© Sputnik / Лев ИвановՍամվել Մաթևոսյան, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և ԽՍՀ Աշխատանքի հերոս, Բրեստի ամրոցի պահապաններից մեկը
Պատերազմի ու աշխատանքի հերոս. ինչպե՞ս խեղեցին Սամվել Մաթևոսյանի ճակատագիրը - Sputnik Արմենիա
Սամվել Մաթևոսյան, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և ԽՍՀ Աշխատանքի հերոս, Բրեստի ամրոցի պահապաններից մեկը

Կապանի զինկոմիսարիատն էլ նրան զորակոչել է բանակ: Դա 1939 թվականն էր, երկրի արևմտյան սահմաններին իրավիճակն արդեն անհանգիստ էր, միգուցե հենց այդ պատճառով էլ նրան ուղարկեցին Բրեստի հրաձգային դիվիզիա: Այդպես էր նախատեսել ճակատագիրը: Իսկ 1941թ-ի հունիսի 22–ին Մաթևոսյանը ստացել է Ավագի կոչում և եղել Բրեստի ամրոցի ջոկերից մեկի հրամանատարը:

Հենց Մաթևոսյանի ջոկն է կազմակերպել ամրոցի պաշարված պաշտպանների առաջին հակագրոհը. այդ պահին արդեն պաշարվող ամրոցի կենտրոնում տղաները ոչնչացրել են գերմանացի ավտոմատավորների ջոկատը: Պաշարման երրորդ օրը Մաթևոսյանը ոտքից վիրավորվել է, նրան մյուս վիրավորների հետ տեղափոխել են նկուղ, իսկ հուլիսի 5–ին գերմանացիները վիրավորներին գերի են վերցրել:

Գերիներին հեռու չեն տարել, Մաթևոսյանը եղել է Բրեստի մոտ գտնվող ճամբարում: Աշնանը վիրավոր ոտքը սկսել է քիչ թե շատ նորմալ շարժվել, և նա առանց երկար մտածելու փախել է պարտիզանների մոտ: Նրանք այդ ժամանակ թեժ մարտեր են մղել, Մաթևոսյանը կրկին վիրավորվել է և նրան թողել են բուժվելու տեղի գյուղերից մեկում` մի գյուղացու ընտանիքում: Գերմանացիները բավական արագ գտել են նրան, բայց նա արդեն կարող էր տեղաշարժվել և հաջողացրել է փախչել Լուցկ, որտեղ աշխատանքի է անցել կոշկակարանոցում:

Խորհրդային զորքերը Լուցկն ազատագրել են 1944թ-ի ձմռանը, Մաթևոսյանին կրկին բանակ են զորակոչել և ուղարկել սպայական դասընթացների, որից հետո նա լեյտենանտի կոչումով դարձել է գրոհային գվարդիականների վաշտի հրամանատար, հասել մինչև Բեռլին և գրել Ռեյխսթագի պատին. «Ես Բրեստից եմ: Սամվել Մաթևոսյան»:

© Sputnik / Александр Юрьев / Անցնել մեդիապահոցБрестская крепость
Պատերազմի ու աշխատանքի հերոս. ինչպե՞ս խեղեցին Սամվել Մաթևոսյանի ճակատագիրը - Sputnik Արմենիա
Брестская крепость

Բառացիորեն ամբողջ պատերազմով` Բրեստից մինչև Բեռլին անցած մարդը դժվարությամբ է աշխատանք գտել, բայց ոչ հաշմանդամության պատճառով. նա գերի է ընկել, իսկ դա արդեն խարան էր: Վերջապես, նրան ընդգրկել են երկրախուզական արշավախմբի մեջ, և նա եկել է Հայաստան` Զոդի ոսկու հանքեր և նույնիսկ գլխավորել դրանց մշակման տրեստը:

Վարդգես Պետրոսյանի «չապրած տարիները». գրողի կինն առաջարկներ ունի պատկան մարմիններին

Շրջադարձը 1954թ-ն էր, երբ գրող Սերգեյ Սմիռնովը, որ որոշել էր գրել Բրեստի ամրոցի պաշտպանության պատմությունը, գտել է Սամվել Մաթևոսյանին, իսկ հաջորդ տարի Սմիռնովը միջնորդել է զինվորին կուսակցության շարքերում վերականգնելու համար և նույնիսկ հասել նրան, որ Մաթևոսյանին ներկայացրել են Խորհրդային Միության Հերոսի կոչման: Սակայն այդ միջնորդությունը մերժվել է նույն պատճառով. Մաթևոսյանը գերության մեջ էր:

Մաթևոսյանը 1970–ականների սկզբին արդեն դարձել է Հայկական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդին կից գունավոր մետաղների արտադրական երկրախուզական վարչության պետ և Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում ստացել: Փոթորիկը պայթել է 1971թ–ին:

Հենց այդ ժամանակ է լույս տեսել Խորհրդային մեծ հանրագիտարանի երկրորդ հրատարակությունը, որտեղ Բրեստի ամրոցի մասին հոդվածում Սամվել Մաթևոսյանը ներկայացվել է մահացածների շարքում: Թվում էր` թյուրիմացություն է, որն ուղղելը հեշտ է: Բայց ոչ:

Ինչ–որ մեկը սկսել է լուր տարածել, որ ամբողջ ԽՍՀՄ–ում հայտնի մարդն իրականում ինքնակոչի մեկն է, որը յուրացրել է մահացած մարտիկի անունը և օգտվում է նրան բաժին հասած բարիքներից ու փառքից: Գործը հասել է քննիչներին, որոնք, չգիտես ինչու, համառորեն հրաժարվել են հաշվի առնել Մաթևոսյանի օգտին եղած փաստերը:

© Sputnik / Юрий Иванов / Անցնել մեդիապահոցԲրեստի ամրոցը
Պատերազմի ու աշխատանքի հերոս. ինչպե՞ս խեղեցին Սամվել Մաթևոսյանի ճակատագիրը - Sputnik Արմենիա
Բրեստի ամրոցը

Չեն օգնել նաև Մաթևոսյանի զինակից ընկերների վրդովված նամակները, ոչ էլ նույնիսկ մարշալ Բաղրամյանի և Հայաստանի Կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Անտոն Քոչինյանի միջնորդությունը: Քննությունը, որն ակնհայտորեն ուղղորդվել է հզոր ձեռքով, ոչինչ չի ցանկացել լսել և ընկալել: Այդպես էլ գաղտնիք է մնացել, թե ինչու են ոմանք ցանկացել խորտակել Մաթևոսյանի կյանքը:

Կոմկուսի կենտկոմի կուսհսկողության հանձնաժողովը անհատական վարույթ է սկսել Մաթևոսյանի դեմ, իսկ դրա նախագահ Պելշեն Երևան է ժամանել` հանգամանքները պարզելու համար: Հայկական ԽՍՀ Կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի հետ նրա հանդիպումից հետո ինչ-որ բան է փոխվել, բայց արդարությունը դեռ չի վերականգնվել. «ինքնակոչության» մասին գործը փակվել է, փոխարենը հայտնվել է նորը:

Հրահանգեցին դիվանագետ դառնալ. ինչպես տնտեսագետ Պողոս Հակոբովն ընկերացավ Քադաֆիի հետ

Ինչ-որ կերպ հայտնաբերվել է, որ իբր Մաթևոսյանն իր առանձնատունը կառուցելիս  մեծածախ գներով ձեռք է բերել 650 ռուբլու շինանյութ. այդ ժամանակների համար քիչ գումար չէր: Առանձնատունն առգրավել են և Մաթևոսյանին կես տարի պայմանական ազատազրկման ենթարկել: Նրան հեռացրել են կուսակցությունից` խլելով Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչումը:

Գրող Սմիռնովից պահանջել են գրքից հանել այն գլուխները և նախադասությունները, որոնցում նշվում է Մաթևոսյանի անունը: Ի պատիվ Սմիռնովի պետք է ասել, որ նա հրաժարվել է դա անել, ինչից հետո գրքի ամբողջ տպաքանակը ոչնչացվել է:

Եվ միայն 1988թ-ի վերջին Հայաստանի կոմկուսի առաջնորդ Սուրեն Հարությունյանի ջանքերով արդարությունը վերականգնվել է: Այդ ժամանակ վերադարձրել են Մաթևոսյանի կուսակցական տոմսը, իսկ ևս 4 տարի անց` ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինը նրան վերադարձրել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչումը: Այդ պարգևն արդեն անցել է պատմության գիրկը, բայց ամեն դեպքում արդարությունը վերականգնվել է. թե՛ աստղը, թե՛ վկայականը հանել են արխիվներից և վերադարձրել հերոս տիրոջը:

Դրանից հետո Մաթևոսյանը տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ էլ մահացել է 90 տարեկանում` այդպես էլ չհասկանալով, թե ինչու են հալածել իրեն: Հնարավոր է`այդ մասին նա իր դատողություններն է ունեցել: Հայկական գերեզմանատանը նրա շիրիմին համառոտ գրված է. «Սամվել Մաթևոսյան: Բրեստի ամրոցի կոմսօրգ»:

Լրահոս
0