ԵՐԵՎԱՆ, 14 հունվարի — Sputnik, Ռուբեն Շուխյան. Անիի առաջին հայ լուսանկարչի՝ Հովհաննես Քյուրքչյանի և Անիի պատկերներով հրատարակված առաջին լուսանկարչական ալբոմի մասին ուշագրավ տեղեկություններ կան:
Հազվագյուտ մատենագիտական նմուշ հանդիսացող «Ավերք Հայաստանի. Անի» (Ruines d'Arménie. Ani) քարտերի ժողովածուի տպագրությունը իրակացվեց Վիեննայում, սակայն ժողովածուի տիտղոսաթերթի և ստերեոսկոպիկ քարտերի վրա նշված է Քյուրքչյանի հայրենի քաղաքի անունը՝ «Երևան», իսկ նկարների մակագրությունները հայերեն ու ֆրանսերեն են, և այդ երկու լեզվով են նաև քարտերի վրա առկա Հովհաննես Քյուրքչյանի անձնական ստորագրությունները:
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/79/6067970_0:0:834:525_600x0_80_0_0_4c8ad730ef4466cb78c8db08693269c2.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/83/6068315_0:0:816:512_600x0_80_0_0_a457ce7de3d30c9e6f96d367bc3ae613.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/82/6068256_0:0:812:511_600x0_80_0_0_b7f7b820a2d5daddd797c9d5512b9e67.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/81/6068198_0:0:812:511_600x0_80_0_0_9f6ab65dbc170e565340b07a8d139897.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/81/6068141_0:0:856:538_600x0_80_0_0_efe9f636f6c9a3ae51792ac8748faafe.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/80/6068084_0:0:866:545_600x0_80_0_0_e60128666210f2de6e59ab167a4a15d5.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/79/6067912_0:0:816:512_600x0_80_0_0_ba6ebc99dc6dc00a2f52efe5efd61281.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/78/6067819_0:0:844:530_600x0_80_0_0_a11246171689890684f190f4bce40ecd.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/77/6067752_0:0:828:520_600x0_80_0_0_9544d647f4f2f4704050cd8d73047610.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/76/6067693_0:0:862:541_600x0_80_0_0_d411fb63a86e1823660b5b48727c30b8.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/76/6067621_0:0:818:515_600x0_80_0_0_67d146fa88ebaa54f5212840517230d6.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/75/6067564_0:0:816:514_600x0_80_0_0_30cacb21d713da7b96b15109e42d024f.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/75/6067507_0:0:828:521_600x0_80_0_0_ffb736fc2a5a47ad816dbe018fe431cc.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/74/6067449_0:0:836:526_600x0_80_0_0_c757886ff7f1bab7ed73fc110ea5afad.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/73/6067391_0:0:846:532_600x0_80_0_0_258c6f051d9fd78c2f35b144fb0ba8f5.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/73/6067317_0:0:794:499_600x0_80_0_0_cf48242fc690ae0d6e2807e35b3a52c5.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/72/6067252_0:0:810:509_600x0_80_0_0_649b296cb23fd4992dae01b2a03a2284.jpg)
![Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից Ստերեոսկոպիկ պատկեր՝ «Ավերք Հայաստանի. Անի» ալբոմից - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/71/6067190_0:0:808:508_600x0_80_0_0_642e0ad0f51947b13385aeca4e22766b.jpg)
Քյուրքչյանը հասցրեց հրատարակել ժողովածուի միայն առաջին շարքը՝ թվով 40 լուսանկար, այն ժամանակվա համար բացառիկ այդ նախագծի իրականացումը հնարավոր չեղավ ավարտին հասցնել ֆինանսական խնդիրների պատճառով:
Հովհաննես Քյուրքչյանը թեև ծնվել է Երևանում, սակայն 1877-78 թթ. մասնակցելով ռուս-թուրքական պատերազմին, տեսել և հիացել է քաղաքամայր Անիի ճարտարապետական կոթողների գեղեցկությամբ և որոշել է անպայման լուսանկարել ու անմահացնել այդ ամենը: Հայտնի է, որ Քյուրքչյանն Անիում բազմաթիվ լուսագրումներ է կատարել, ապա դրանց մի մասը ստերեոսկոպիկ քարտերի ալբոմի տեսքով հրատարակել 1880-ականների սկզբին:
1897 թվականին Հովհաննես Քյուրքչյանը տեղափոխվել է Սինգապուր, որտեղ մնացել է մի քանի ամիս: Այնուհետև մեկնել է Ինդոնեզիա՝ Սուրաբայա, և հիմնել լուսանկարչատուն, որտեղ նրա գործընկերներն է դարձել բրիտանացի լուսանկարիչ Ջորջ Լյուիսը:
![Сотрудники ателье Сурабая Сотрудники ателье Сурабая - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/83/6068373_0:0:1000:744_600x0_80_0_0_690bae3a00616fb9c8207cc9f6b45d92.jpg)
Քյուրքչյանը հենց Սուրաբայայում է հաջողությամբ ծավալել իր հետագա լուսանկարչական գործունեությունը մինչև իր կյանքի վերջը` 1903 թվականը: Իսկ Հայաստանում Հովհաննես Քյուրքչյանի սկսած գործը շարունակել է նրա արժանի աշակերտը՝ անվանի լուսանկարիչ ու դերասան Արամ Վրույրը:
![Ованнес Кюркчян Ованнес Кюркчян - Sputnik Արմենիա](https://cdn.am.sputniknews.ru/img/606/84/6068443_0:0:400:713_600x0_80_0_0_7d5f48e1046d0eba8479397a54aee26b.jpg)