ԵՐԵՎԱՆ, 5 հունվարի — Sputnik. Հայաստանը բացառություն չէ, առավել ևս, որ հայերը Սուրբ ծնունդը նշում են հունվարի 6-ին և դրանով ավարտում տոնական շրջանը:
Հայկական տոնական սեղանը ավանդույթների և նորաձև միտումների միաձուլում է: Հիմնական տեղ են զբաղեցնում մսային ճաշատեսակները՝ խոզի ազդրը, առանց որի անհնար է պատկերացնել ժամանակակից սեղանը, ավանդական տոլման՝ խաղողի տերևով, քյուֆթան, ընդ որում՝ ինչպես սովորական, այնպես էլ «իշլին»: Վերջինը Հայաստան է եկել Արևմտյան Հայաստանից, պատրաստվում է բլղուրից՝ լցոնած աղացած մսով, ունի կիտրոնի ձև, իսկ դասական քյուֆթան հարած միս է, որին կոնյակ, սոխ, ձու և ալյուր է ավելացվում և մատուցվում խաշած վիճակում, կարագի հետ:
Դե էլ ինչ սեղան առանց մսով «բլինչիկի» և սառը խորտիկների՝ բաստուրմայի և սուջուխի: Բաստուրման տավարի փափկամիս է՝ համեմված աղով ու համեմունքներով: Սուջուխը տափակացրած միս է՝ համեմված կծու համեմունքներով և տավարի խճողակով, որը նույնպես չորացնում են կախած վիճակում:
Վերջին տարիների նորաձև միտումների թվում կարելի է նշել խոզի գոճին, նապաստակը, նույնիսկ օձի և կոկորդիլոսի միսը: Հատուկ տեղ են զբաղեցնում տարբեր չրերը, ընդ որում՝ ոչ միայն ավանդական ծիրանի, խնձորի, դեղձի, սալորի ու տանձի չրերը, այլ նաև՝ ձմերուկի, սեխի և նույնիսկ պոմիդորի, սմբուկի և գազարի:
Հայերը տարբեր ուտեստներ են պատրաստում, որպեսզի կերակրեն հարազատներին ու ընկերներին, ովքեր տոնական օրերին տնից տուն են այցելում: Հավանաբար սա միակ տոնն է, երբ մարդիկ սրճարանների և ռեստորանների փոխարեն նախընտրում են տնային հավաքույթները:
Հարկ է նշել, որ այս ճոխությունները վերածվել են մրցակցության՝ ավելի լավ, ավելի համեղ, ավելի արտասովոր: Հնում հայերը համարել են, որ Ամանորի սեղանը չպետք է ճոխ լինի և այդ օրերին սովորական ճաշատեսակներին ավելացնում էին ընդամենը երկու տոնական ուտեստ:
Ժամանակին տոնական սեղանի գլխավոր ճաշատեսակը «պասուց տոլման» էր՝ պատրաստված լոբուց, ոսպից, սիսեռից: Հայերը դեռ Քրիստոսից առաջ հավատում էին, որ աստվածներին հատիկեղեն և ընդեղեն զոհաբերելով ՝ ստանում են նրանց բարեհաճությունը, իսկ հաջորդ տարվա բերքն անպայման առատ ու որակյալ է լինելու:
Պասուց տոլմա պատրաստելու ավանդույթը պահպանվել է նաև այսօր, թեև դա ավելի շատ ուրախացնում է արտասահմանյան հյուրերին, քան տեղաբնակներին:
Իսկ կար ժամանակ, որ հայերը՝ որպես քրիստոնեությունը պետական կրոն ընդունած ազգ, դեկտեմբերի 30-ից հունվարի 5-ը Ծննդյան պահք էին պահում:
Հիմա քչերն են պահք պահում, բայց Ծննդյան տոնի սեղանը հայերի համար շարունակում է նշանակալի մնալ: Քրիստոնյաները սեղանին դնում են ձուկ՝ Քրիստոսի խորհրդանիշը, չամիչով և չրերով փլավ, որը խորհրդանշում է ողջ մարդկությունը և քրիստոնյաներին, խաշած կանաչեղենից պատրաստված ուտեստներ (բանջար), որոնք խորհրդանշում են պտղաբերությունն ու նոր կյանքի սկիզբը, կարմիր գինի, որն էլ խորհրդանշում է մարդկանց մեղքերի համար թափված Քրիստոսի արյունը:
Հայ առաքելական եկեղեցին թեև չի հորդորում անխտիր հետևել պահքին, սակայն խորհուրդ է տալիս մաքրել հոգին, սիրտը և մտքերը, թոթափել անցած տարվա բեռը և նոր կյանք սկսել թեթև սրտով:
