Մեկը շահում է, մյուսը՝ տուժում․ առողջության ապահովագրության խութերը

Հունվարի 1-ից Հայաստանում ներդրվել է առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգը։ Առողջապահության նախարարության հրապարակած պաշտոնական տվյալներով՝ համակարգի գործարկումից ի վեր արդեն գրանցվել է ավելի քան մեկ միլիոն այց (ենթադրաբար մեկ անձը մեկից ավելի այց է գրանցել)։ Սոցիալական ցանցերում ամեն օր այս թեմայով բազմաթիվ հակասական գրառումներ կարելի է տեսնել. ոմանք շատ գոհ են, մյուսները՝ շատ դժգոհ։ Sputnik Արմենիան փոքրիկ ուսումնասիրություն է արել, ինչպես նաև հարցումներ իրականացրել քաղաքացիների ու բժիշկների շրջանում՝ նոր գործարկված համակարգի դրական ու բացասական կողմերը հասկանալու համար։

Ըստ կարգի՝ առողջության ապահովագրությունից օգտվելու շղթան պետք է սկսվի պոլիկլինիկայից, որտեղ պետք է տեղամասային բժիշկն ուղեգրի հիվանդին։ Առաջին խնդիրը, որն արդեն հիվանդները նշում են, սպասման երկար ժամկետն է։ Մեր զրուցակիցներից մեկն արդեն 3 շաբաթ է՝ տառապում է ականջացավով, ու դեռ առաջիկա առնվազն երկու շաբաթն էլ պետք է տառապի, մինչև որ տեղամասային բժշկի մոտ նշանակված այցի օրը մոտենա։ Պարզ է, որ տարին, հետևաբար այցերի գրանցումը նոր է սկսվել, ուստի կանխատեսելի է՝ որոշ ժամանակ անց հերթերն ու սպասման ժամանակն ավելի է մեծանալու, եթե այլ լուծումներ չգտնվեն։

Ոլորտի պատասխանատուները նշում են՝ սպասելը նորմալ է, եվրոպական առաջատար երկրներում մարդիկ կարող են ամիսներով հերթում սպասել, բայց և ընդգծում են՝ հրատապ դեպքերը պետք է հրատապ կարգով էլ սպասարկվեն։ Այստեղ էլ համենայն դեպս դեռ ոչ լիարժեք ըմբռնում կա։

Մյուս խնդիրը իրազեկվածության պակասն է․ նույն հարցի վերաբերյալ տարբեր օղակներում, ավելին՝ նույն օղակի տարբեր կառույցների աշխատակիցներից տարբեր պատասխաններ կլսես։ Նման մի խնդիր, օրինակ, հենց մեր գործընկերն է ունեցել․ իր երեխային պոլիկլինիկայից ուղեգրել են հիվանդանոց՝ նեղ մասնագետի մոտ այցի, խորհրդատվությունից հետո մի շարք հետազոտությունների կարիք է եղել, որի համար բուժկենտրոնից մեր գործընկերոջը կրկին ուղղորդել են պոլիկլինիկա՝ ուղեգրի համար։

Դրանից հետո ստիպված է եղել դիմել առողջապահության նախարարություն, որտեղից հաստատել են՝ պոլիկլինիկան դա այլևս չի անելու, բուժկենտրոնը պետք է անի, և իրենք այդ մասին իրազեկել են բոլորին։ Բուժկենտրոնում սրանից հետո կրկին ասել են՝ տեղյակ չեն։ Շուրջ 3 օր տևած պինգ-պոնգից հետո ի վերջո հարցը լուծվել է։ Որքանով պատշաճ է եղել իրազեկման գործընթացի ժամանակին կազմակերպումը, կարելի է միայն ենթադրել։ Փաստն այն է, որ բուժկենտրոնում այդ մասին տեղյակ չեն եղել, ու խոսքը միայն մեկ բժշկի մասին չէ։

Չնայած բարձրաձայնված խնդիրներին՝ մեր զրուցակիցներից շատերն էլ ապահովագրության դրական կողմերի մասին են խոսում։ Օնկոլոգիական ծառայություններից, միջամտություններից, դեղամիջոցներից շատերը թեպետ նախկինում էլ պետպատվերի շրջանակում անվճար հիմունքներով են հիվանդներին տրամադրվել, բայց հիմա դրանց շրջանակն ընդլայնվել է։ Մեր զրուցակիցներից մեկը՝ 48-ամյա Լիլիթը, որըի կրծքագեղձի քաղցկեղ ունի, նշում է, որ ի զարմանս իրեն՝ այս ամիս անվճար ստացել է այնպիսի դեղամիջոցներ, որոնք նախկինում ստիպված էր ինքնուրույն գնել՝ վճարելով 30-50 հազար դրամ (կախված նրանից, թե որ երկրի և դեղագործական ընկերության արտադրանքն է– խմբ․)։

37-ամյա Վարդուհին նշում է՝ թեպետ դեռ թափթփված վիճակ է, ինչը նյարդեր է քայքայում, ժամանակ խլում, բայց համակարգի գործարկումը դրական քայլ է։ Կինը քրոնիկ հիպոթիրեոզ ունի, որի պատճառով վահանաձև գեղձն արտադրում է քիչ քանակով թիրոքսին հորմոն։ Ասում է՝ մասնավոր ապահովագրություն գրեթե միշտ ունեցել է և բազմաթիվ հետազոտություններ, խորհրդատվություններ անվճար են եղել, սակայն այս տարի հունվարին պետական ապահովագրությամբ նաև տարբեր վիտամինների, հորմոնների անալիզներ է հանձնել, ու բոլորն անվճար։

«Միակ խնդիրն այն, որ տարեկան 2 այց է հաշվարկվում էնդոկրինոլոգի մոտ անվճար, բայց ես քրոնիկ հիվանդ եմ, տարեկան 2 անգամը նորման է, իսկ այս պահին ես խնդիր ունեմ, ու ինձ ցուցված է 2 ամիսը մեկ այցելել էնդոկրինոլոգին, այսինքն՝ հետագա այցերս կլինեն իմ հաշվին»,- նշեց մեր զրուցակիցը։

Շեշտում է՝ իրականում սա մեծ օգնություն է հատկապես այն քաղաքացիների համար, ովքեր ֆինանսական խնդիրրներից ելնելով բժշկի չէին այցելում կամ տարբեր միջամտություններ հետաձգում էին, բայց իր շփումներում տարբեր բժիշկներից դժգոհություններ է լսել։ Ասում է՝ լավ է, որ քաղաքացիների համար լավ է, բայց վատ է, որ ինչ-որ առումով դա բժիշկների հաշվին է արվում։

Առողջության համընդհանուր ապահովագրության ներդրումից հետո նախ խիստ ծանրաբեռնված են պոլիկլինիկաները՝ առաջնային օղակը։ Թեպետ նախարար Անահիտ Ավանեսյանը պնդում էր՝ ծանրաբեռնվածություն չի լինելու, բայց բավական է մեկ ժամ անցկացնել պոլիկլինիկայի ընտանեկան բժշկի աշխատասենյակի մոտ՝ հասկանալու համար, թե ինչքան է ավելացել աշխատանքը։

Միաժամանակ անհամեմատ ավելացել է բժիշկների թղթաբանական աշխատանքը, անգամ բուժող բժշկի վրա են դրվում թղթաբանական այնպիսի գործառույթներ, որոնք նախկինում արվում էին պոլիկլինիկայում։ Ինչպես մեր գործընկերոջ պատմության օրինակով հասկացանք, պոլիկլինիկայից ուղարկվում է մեկ ուղեգիր, հետագայում հոսպիտալացման կամ տվյալ դեպքի շրջանակում անհրաժեշտ հետազոտությունների ուղեգրերը, անհրաժեշտ տեղեկանքները ոչ թե պոլիկլինիկայի բժիշկն է տրամադրում, այլ բուժող բժիշկն ու բուժհաստատությունը։ Այն, որ պոլիկլինիկաների բժիշկները որոշակիորեն ազատվել են թղթաբանությունից, իհարկե ճիշտ որոշում է՝ հաշվի առնելով, որ հիվանդների թիվը մի քանի անգամ ավելացել է։ Բայց հաշվի չի առնվել բուժկենտրոնների բժիշկների ծանրաբեռնվածության ավելացումը։

Ասում է՝ եթե որևէ դեղագործական ընկերությունում աշխատանքի անցներ, շատ ավելի հանգիստ պայմաններում ու շատ ավելի մեծ գումար կվաստակեր, քան հիմա է։ Համաձայնում է՝ ապահովագրական այս համակարգը քաղաքացիների համար շատ դրական ներդրում է, ինքն էլ ծանոթներ ու ազգականներ ունի, ովքեր միլիոնավոր դրամներ արժեցող միջամտություններ են կարողացել անցնել ապահովագրությամբ, ու դա շատ լավ է, բայց քաղաքացիների համար սոցիալական բարիք ստեղծելը չպետք է լինի բժշկի հաշվին։

«Մենք էլ ենք մարդ, այո, մենք մարդկանց բուժելու, կյանքեր փրկելու պատասխանատվություն ենք ստանձնել, բայց մենք էլ ենք ընտանիք պահում, մենք էլ վարկային պարտավորություններ ունենք, այսպես ճիշտ չէ։ Ի վերջո կհասցնեն նրան, որ ստիպված կթողնենք ու կգնանք կամ էլ չցանկանալով կհամալրենք այն բժիշկների շարքերը, որոնք հրաժարվում են ապահովագրությամբ սպասարկել»,- նշեց նա։

Ինչու՞ այդ դեպքում, օրինակ, բողոքի ակցիաներին չեն մասնակցում, նշեց՝ իսկ ո՞ւմ թողնի իր հիվանդներին, որ այս ավելացված զբաղվածության կողքին դեռ մի բան էլ ժամանակ ծախսի իրենց ձայնը ոլորտի պատասխանատուներին հասցնելու համար։

Հերթերից ու հիվանդների մեծ ծավալից դժգոհում են նաև պոլիկլինիկաների բազմաթիվ բժիշկներ, ասում են՝ ծավալը մեծ է, վարձատրությունը՝ ոչ համարժեք, խոստացված վարձատրությանը դեռ սպասում են։ Մեզ հետ զրույցում պոլիկլինիկայի 2 բժիշկներ էլ նշեցին՝ իրենց բողոքի ձայնը հրապարակավ չեն կարող բարձրացնել, որովհետև մտավախություն ունեն կորցնել աշխատանքը դրա պատճառով։

Բժիշկների համար մեկ այլ գլխացավանք էլ «Արմեդ» էլեկտրոնային առողջապահության համակարգն է դարձել, որի հաճախակի խափանումների պատճառով մեկ ուղեգրի պատրաստումը կարող է ժամեր ու նյարդեր խլել։

Ասում են՝ այս համակարգն իր բերած բարիքի կողքին նաև չարիք է բերելու, եթե բարձրաձայնված խնդիրները չլուծվեն՝ փորձառու մասնագետները հրաժարվելու են ապահովագրությամբ սպասարկել։

Հավելենք, որ «Բուժաշխատողների նախաձեռնող խումբ» է ստեղծվել, որին միացած բուժաշխատողները պահանջում են, որ համընդհանուր պարտադիր ապահովագրության համակարգի շրջանակներում վերանայվեն բժիշկների վարձատրության և աշխատանքի պայմանները:

Նշենք, որ օրեր առաջ մի քանի բուժաշխատողներ բողոքի ակցիա էին իրականացնում Ազգային ժողովի մոտ՝ դժգոհելով աշխատավարձերի ուշացումներից և ցածր լինելուց։

Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում առողջապահության նախարարի մամուլի խոսնակ Մարիամ Ծատրյանը նշեց՝ խնդրահարույց որևէ բան չկա, որ ապահովագրական համակարգով մատուցված ծառայությունների դիմաց փոխատուցումները պոլիկլինիկական և հիվանդանոցային օղակին մի քանի օր ուշացումով են իրականացվել։ Նրա խոսքով՝ պոլիկլինիկական և հիվանդանոցային օղակին նախարարությունը 2 մասով է փոխհատուցում իրականացնում` պետպատվերի և ապահովագրության հատվածներով։ Քանի որ համընդհանուր ապահովագրության բարեփոխման մեկնարկային առաջին ամիսն է, նոր համակարգով փոխհատուցումները իրականացնելու համար բուժկենտրոններին տրվել էր լրացուցիչ ժամանակ` կատարողականներում փոփոխություններ իրականացնելու, որոշակի ճշգրտումներ մուտքագրելու համար, քանի որ բավականին նոր ծառայություններ էին ներդրվել։

Հիշեցնենք` առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգը գործում է հունվարի 1-ից։ Առաջին փուլում համակարգում ընդգրկվել են 200 հազար դրամ և ավելի աշխատավարձ ստացող անձինք։ Այս փուլում ներառվել են նաև մինչև 18 տարեկան երեխաներն ու 65 տարեկանը լրացած մեծահասակները` առանց բացառությունների։ Այս խմբի անձանց համար 2026 թվականին կգործի պետական 100–տոկոսանոց աջակցություն։

Առողջության պարտադիր ապահովագրության համակարգի տարեկան փաթեթը 129 600 դրամ է, որն իր մեջ ներառում է կանխարգելիչ, վաղ հայտնաբերմանն ուղղված, սքրինինգային, հիվանդանոցային ծրագրեր, դեղորայքային ապահովում, շտապօգնության ծառայություններ։ 200–500 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող քաղաքացիներն այս փաթեթի համար ամսական կվճարեն 300 դրամ, քանի որ նրանց աշխատավարձից ամեն ամիս «Զինապահ» հիմնադրամին ուղղված գումարի զգալի մասը կհասցեագրվի ապահովագրական համակարգին։