ԵՐԵՎԱՆ, 9 փետրվարի – Sputnik. Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները Հայաստանում միջուկային էներգետիկայի ոլորտում 9 մլրդ դոլարի ներդրումներ կանի։ Այս մասին Երևանում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեց ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը։
Նրա խոսքով` դրա իրականացման համար առաջին փուլում Հայաստանին կտրամադրվի 5 մլրդ դոլար, երկրորդ փուլում` ևս 4 մլրդ դոլար։
«Հպարտ ենք հայտարարելու, որ մեր պետությունները ավարտել են «123» քաղաքացիական միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցության մասին համաձայնագրի բանակցությունները։ Երբ սա մտնի հունի մեջ, մի ճանապարհ կբացի ամերիկյան և հայկական ընկերությունների ապագա ծրագրերի համար։
Սկզբնական մոտ 5 միլիարդ դոլարի ներդրումների մասին ենք խոսում, հետագայում՝ երկրորդ փուլում` ևս 4 միլիարդ։ Սա երկուստեք փոխշահավետ իրավիճակ է և՛ Հայաստանի համար, և՛ իմ երկրի համար՝ էներգետիկ անվտանգության, էներգետիկ կայունության [տեսանկյունից»,- մանրամասնեց Վենսը։
ԱՄՆ փոխնախագահը հստակեցրեց, որ խոսքը վերաբերում է փոքր մոդուլյար ռեակտորներին՝ ընդգծելով ամերիկյան կողմի վստահությունը Հայաստանի նկատմամբ։
«Սա նշանակում է փոքր մոդուլյար ռեակտորներ․ ամերիկյան տեխնոլոգիաները գալու են այս երկիր։ Կրկնում եմ՝ սա այն դեպքն է, որ մեր երկիրը շատ քիչ դեպքերում է այնքան վստահ զգում, որպեսզի կոնկրետ տեխնոլոգիաներ արտահանի այլ երկիր»,- ասաց Վենսը՝ ընդգծելով այս հարցում ՀՀ վարչապետի դերը։
Ավելի վաղ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ փոքր մոդուլային ռեակտորի կառուցման շուրջ բանակցություններ են ընթանում 5 պոտենցիալ գործընկերների՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի, Հարավային Կորեայի և Ֆրանսիայի հետ:
2024 թ. օգոստոսի 1–ի ՀՀ կառավարության նիստի ժամանակ որոշում կայացվեց ՀՀ–ում նոր ատոմային էներգաբլոկի (էներգաբլոկների) կառուցման ծրագրի կառավարման նպատակով ստեղծել փակ բաժնետիրական ընկերություն։
Նույն օրը ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը հայտնեց, որ ամերիկյան ընկերությունը Հայաստանում տեխնիկատնտեսական հետազոտություն է իրականացնում փոքր մոդուլային ատոմակայանի կառուցման նպատակահարմարության վերաբերյալ։
Իսկ փետրվարի 8–ի կառավարության նիստի ժամանակ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն առաջին անգամ խոսեց այն մասին, որ ՀՀ կառավարությունը քննարկում է մոդուլային ատոմակայան ունենալու հարցը։
Հիշեցնենք, որ Հայկական ԱԷԿ-ն ապահովում է Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի արտադրության մոտ մեկ երրորդը: Կայանի առաջին էներգաբլոկը շահագործման է հանձնվել 1976 թվականի դեկտեմբերին, երկրորդը՝ 1980 թվականի հունվարին:
Ի սկզբանե որպես դրա շահագործման վերջնաժամկետ սահմանվել էր 2016 թվականը, սակայն «Ռոսատոմ» պետկորպորացիայի մասնագետների մասնակցությամբ այն երկարաձգվել է մինչև 2026 թվականը: 2023 թվականի դեկտեմբերին «Ռոսատոմ Սերվիսը» և «Հայկական ատոմային էլեկտրակայան» ՓԲԸ-ն շրջանակային պայմանագիր են կնքել կայանի շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարաձգելուն ուղղված միջոցառումների համալիրի իրականացման վերաբերյալ։