ԵՐԵՎԱՆ, 27 մարտի - Sputnik. Հայաստանում տավարի մսի պակասուրդի ֆոնին, որը պայմանավորված է կառուցվածքային և սեզոնային գործոններով, գրանցվել է գնաճ:
Այն առավել զգալի է վերջին օրերին. տավարի մսի մեկ կիլոգրամի արժեքն ավելացել է մոտ 1000 դրամով: Sputnik Արմենիան հարցում է անցկացրել վաճառողների շրջանում, ովքեր իրավիճակը բացատրում են նրանով, որ ֆերմերները չեն հասցնում արտադրությունն ավելացնել, որպեսզի կարողանան բավարարել ներկայիս պահանջարկը։
«Շուկայում արդեն 20 օր է, որ այս վիճակն է։ Տավարի ֆիլեի մեկ կիլոգրամը վաճառում ենք 4900 կամ 5000 դրամով։ Խոզի միսը կամ հին միսն են ավելի էժան», - նշեց վաճառողներից մեկը։
Ոսկորոտ տավարի միսը, ըստ նրանց, լավագույն դեպքում կարելի է գտնել կիլոգրամը մոտ 3500 դրամով։
Շուկայի այլ իրացնողները նշում են, որ պակասուրդը պայմանավորված է ոչ միայն ներքին պատճառներով, այդ թվում՝ գլխաքանակի կրճատմամբ, այլև արտաքին սահմանափակումներով, մասնավորապես՝ Ռուսաստանից խոշոր եղջերավոր անասունների արտահանման արգելքով։
«Ֆերմերներն արդեն թանկ են բերում միսը, և մենք ստիպված ենք այն վաճառել ավելի բարձր գնով», - պարզաբանեց վաճառողներից մեկը:
Ֆերմերներն իրենց հերթին նշում են, որ թանկացման համար ավելի խորը պատճառներ կան։ Նրանց խոսքով՝ առանցքային գործոններից մեկը Արցախյան պատերազմից հետո հատկապես սահմանամերձ շրջաններում արոտավայրերի կրճատումն է: Նախկինում կերային բազայի մի մասը մատակարարվում էր Լեռնային Ղարաբաղից, 2023թ–ից հետո այդ հնարավորությունն այլևս չկա։ Իսկ ՀՀ սահմանային որոշ հատվածներում անվտանգությունից ելնելով մի շարք արոտավայրերը չեն օգտագործվում։
Դրա համար խոշոր եղջերավոր անասուններ պահելը դարձել է քիչ շահութաբեր, ֆերմերները կրճատել են գլխաքանակը, ինչն էլ հանգեցրել է մսի արտադրության ծավալների նվազմանը։
«Հիմնական խնդիրը կերի և արոտավայրերի պակասն է։ Լեռնային հատվածներում անասնապահության հնարավորությունները փոքրացել են, դրա համար էլ գլխաքանակը նվազում է», - նշեց ֆերմերներից մեկը։
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունից հաստատեցին, որ տավարի մսի գների աճը պայմանավորված է մի շարք գործոններով, ներառյալ սեզոնայնությունը, ներմուծման սահմանափակումները, գլխաքանակի կրճատումը և ոլորտի կառուցվածքային փոփոխությունները:
Անասնաբուծության վարչության փորձագետ Աշոտ Հովհաննիսյանն առանձնացրեց պակասուրդին նպաստող երկու հիմնական գործոն: Նրա խոսքով՝ ֆերմերներն ընթացիկ շրջանում նախընտրում են զերծ մնալ անասունների մորթից՝ հույս ունենալով այն իրացնել ավելի ուշ՝ ավելի շահավետ գնով։
«Առաջիկա օրերին ցածրադիր վայրերում կսկսվի անասունների տեղափոխումը արոտավայրեր, իսկ 1-1,5 ամիս անց՝ ամառային արոտավայրեր։ Դա թույլ է տալիս գրեթե առանց կերի ծախսերի լրացուցիչ զանգված ստանալ և աշնանը անասուններն ավելի մեծ շահույթով իրացնել», - պարզաբանեց։
Շուկայի վրա լրացուցիչ ազդում է սեզոնային գործոնը. ապրիլ-մայիս ամիսներին ավանդաբար աճում է խոզի մսի պահանջարկը, որն ավելի հաճախ սպառվում է ամառային ժամանակահատվածում:
Իրավիճակը խնդրահարույց դարձել է նաև Ռուսաստանից խոշոր եղջերավոր անասունների արտահանման սահմանափակումների պատճառով, իսկ ավելի վաղ՝ նման արգելքներ սահմանել են նաև Ղազախստանում:
«Հայաստանը Ռուսաստանից տարեկան միջին հաշվով ներկրում է մոտ 20 հազար գլուխ անասուն, ինչը ապահովում է ինքնաբավության մակարդակը։ Հիմա այդ սահմանափակումները որոշակի պակասուրդ են առաջացրել», - նշեց Հովհաննիսյանը։
Նրա խոսքով՝ խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակի կրճատումը տարածաշրջանում նկատվող ավելի լայն միտման մի մասն է: Հայաստանում այս գործընթացն արձանագրվել է դեռևս 2016 թվականին. 2018-ին գլխաքանակը նվազել է ավելի քան 130 հազարով, այդ թվում 64,6 հազարը՝ կովեր:
Լուրջ ազդեցություն է ունեցել 2021 թվականի երաշտը, որի հետևանքով անասնակերի գինը կտրուկ բարձրացել է. 2022 թվականին մեկ դեզ խոտի գինը հասել է մոտ 3000 դրամի։ Սա ստիպել է ֆերմերներին օպտիմալացնել ունեցած գլխաքանակը:
Ընդ որում, Հովհաննիսյանի խոսքով, ընթացիկ տարում գնաճը համեմատաբար չափավոր է՝ մոտ 4,5 տոկոս կամ կիլոգրամի դիմաց 100-150 դրամ։ Ներկայում տավարի մսի միջին գինն այնպիսին է, ինչպես տարեսկզբին. ոսկորոտ մսի մեկ կիլոգրամն արժե մոտ 3800-4000 դրամ:
Ոլորտի պետական քաղաքականությունը նպատակ ունի անցնել անասնաբուծության ավելի արդյունավետ, ինտենսիվ մոդելի, որը ենթադրում է ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրում, պահման պայմանների բարելավում և բարձր արտադրողական ապարների օգտագործում։
Աջակցության ծրագրերի շրջանակներում պետությունը կփոխհատուցի «խելացի» ֆերմաների կառուցման ծախսերի մինչև 50 տոկոսը (սահմանամերձ շրջաններում՝ մինչև 70 տոկոսը), ինչպես նաև կսուբսիդավորի տոհմային անասունների ներմուծումը: Վերջին տարիներին Հայաստան է ներկրվել բարձր արտադրողական ցեղատեսակի ավելի քան 4 հազար գլուխ կենդանի։
Առանձին տնտեսություններում արդեն արձանագրվել է արդյունավետության աճ. միջին կաթնատվությունը հասնում է տարեկան 6-8 հազար լիտրի՝ նախկին 2-3 հազար լիտրի փոխարեն։
Երկրի պարենային անվտանգության տեսանկյունից կարևոր է գլխաքանակի ավելացումը, քանի որ հանրապետությունը ինքնաբավ չէ։ Տավարի մսի ինքնաբավության մակարդակը կազմում է մոտ 85%: Ըստ այդմ, տավարի մսի տարեկան ընդհանուր սպառումից (մոտ 70 հազար տոննա) մինչև 8 հազար տոննան ներմուծվողն է։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ–ն ամբողջությամբ ինքնապահովված է ոչխարի մսով, իսկ ավելցուկն արտահանվում է Իրան և Իրաք։ Թռչնամսով ինքնաբավությունը մնում է 25-26% մակարդակի վրա:
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանում մսի տարեկան սպառումը հասնում է մոտ 140 հազար տոննայի։