Ռուսաստանցի քաղաքագետ, ամերիկագետ Ռաֆայել Օրդուխանյանը Sputnik Արմենիա ռադիոկայանի եթերում, Արման Վանեսքեհյանի «Իրականում» հաղորդաշարի շրջանակում մեկնաբանել է Հարավային Կովկասում և մասնավորապես Հայաստանում ամերիկյան վարչակազմի գերակտիվության պատճառը։
Հարավային Կովկասում ԱՄՆ–ն 3 գլխավոր թիրախ ունի` Ռուսաստան, Իրան և Չինաստան
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն այժմ տարածաշրջանում համակարգային աշխատանք է իրականացնում ՝ ուղղված մի շարք հեռահար նպատակների իրագործմանը ՝ ինչպես մարտավարական, այնպես էլ ռազմավարական։
«Պարզապես նայեք, թե որքան համակարգված են ամերիկացիները ներխուժում այս փոքր տարածաշրջան, այս փոքր Հայաստան։ Վերլուծեք, թե քանի թել է միանում այս աշխարհագրական կետում, և այդ ժամանակ պարզ կդառնա ամերիկացիների ակտիվությունը», – ասում է ամերիկագետը։
Տարածաշրջանում նման ակտիվության նպատակներից մեկը Իրանն է, որը, ըստ փորձագետի, այսօր իսրայելցիների հետ համատեղ ամերիկացիների հիմնական մտահոգությունն է։
Եվս մեկ նպատակ է Ռուսաստանի հետ արդեն ավանդական դարձած դիմակայության մեջ գերազանցության հասնելու ձգտումը։
Եվ երրորդ` ԱՄՆ–ն բրիտանացիների հետ համագործակցությամբ փորձում է խաղարկել այսպես կոչված Մեծ Թուրանի խաղաքարտը` ստեղծել թուրքական միջանցք, որը դուրս կբերի Միջին Ասիա՝ շրջանցելով Մոսկվան և Թեհրանը։
«Հարավային Կովկասի նկատմամբ վերահսկողությունը կապահովի այս գլոբալ եռամիասնական խնդրի լուծումը։ Առաջինը Ռուսաստանի հետ առճակատման մեջ նյարդայնացնող տարրն է` անկախ նրանից, թե ինչպես են այժմ զարգանում հարաբերությունները։ Երկրորդը թուրքական խաղաքարտի խաղարկումն է` ի շահ անգլոսաքսերի, որի խորքային գաղափարին բուն Թուրքիան դեռ նույնիսկ չի հասել։ Իսկ երրորդ տարրը Իրանի վրա ճնշումն է՝ ներկայիս ռեժիմը տապալելու հեռանկարով», – թվարկում է Օրդուխանյանը։
Միջանցքը կգործի միայն «ատկատով»
Քաղաքագետի խոսքով` այստեղ ակնհայտ են ԱՄՆ–ի բիզնես շահերը։ Նա երկու ասպեկտ է նշում։ Առաջինը՝ Իրանի էներգակիրների հսկայական պաշարները, որոնք ամերիկացիները կցանկանային կառավարել իրենց հայեցողությամբ, և Նոր Մետաքսի ճանապարհը վերահսկելու ցանկությունը (ճանապարհը փորձում է կառուցել Չինաստանը, և դրա մի մասը, ըստ նախագծի, պետք է անցնի Հայաստանով)։
Անդրադառնալով տրանսպորտային զարկերակների ու միջանցքների թեմային` փորձագետը հատուկ նշում է, որ Հարավային Կովկասը գտնվում է երկու լոգիստիկ վեկտորների հատման կետում։ Դա և՛ Նոր Մետաքսի ճանապարհն է, որը Չինաստանը կառուցում է հատուկ այնպես, որ անցնի այս տարածաշրջանով, և՛ Հյուսիս-հարավ նախագիծը, որի ուղղությամբ եռանդուն աշխատում են Ռուսաստանն ու Իրանը։
«Եթե ԱՄՆ–ին հաջողվի ամրապնդվել Հարավային Կովկասում, այդ միջանցքները փաստացի կփակվեն։ Ամերիկացիները կվերահսկեն ու դրանք կբացեն այն ժամանակ, երբ շահավետ լինի իրենց համար, այսինքն` «փոքր ատկատ» ապահովեն ԱՄՆ–ի բյուջեին։ Հենց այսպիսի աշխարհաքաղաքական վերահսկողության է փորձում հասնել ԱՄՆ–ն։ Իսկ Հարավային Կովկասի պետությունների առաջնորդները հավանաբար չեն գիտակցում, որ այդ դեպքում իրենց երկրները մանրադրամ կդառնան Մեծ խաղում», – պնդում է ամերիկագետը։
Ամերիկացի «օդավաճառը» կառուցված տան փոխարեն փոս հրամցրեց Հայաստանին
Փորձագետի խոսքով` ամերիկացի բարձրաստիճան պաշտոնյաների ժպիտներն ու ձեռքսեղմումները դեռ չեն նշանակում, որ տարածաշրջանի երկրների առաջնորդները կարևոր են իրենց համար: Շախմատի այս տախտակի վրա ընթացող Մեծ աշխարհաքաղաքական խաղում, որտեղ բախվում են Ռուսաստանի, Չինաստանի և ԱՄՆ–ի շահերը, նրանց տեղը քսանութերորդ շարքում է: «Ժամանակն է, որ նրանք սկսեն հասկանալ, թե ինչ խաղի մեջ են իրենց ներքաշում, և սկսեն մտածել սեփական երկրների ապագայի մասին»,– ասում է Օրդուխանյանը:
Ըստ փորձագետի` երկրի ղեկավարության համար, անշուշտ, գրավիչ է իմիջի տեսանկյունից հրապարակավ հայտարարել, որ ԱՄՆ–ն ու Հայաստանը միջուկային էներգետիկայի ոլորտում համաձայնագիր են ստորագրել։ Օրինակ՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն անկեղծորեն ասաց, որ իրենց համար պատիվ է գործ ունենալ նման գերտերության հետ: Իրականում բոլորը պարզապես մոռանում են, որ ԱՄՆ–ի ներկայիս նախագահը պարզապես գործարար է, և նրա խնդիրը «օդ վաճառելն» է:
Ինչ վերաբերում է փոքր միջուկային ռեակտորներին, որոնց մասին այժմ այդքան շատ են խոսում Հայաստանում, ԱՄՆ-ն դրանք չի արտադրում։ Սա է այն «օդը», որը ներկայիս վարչակազմը պարզապես հրամցրել է մեզ։
«Եթե Հայաստանն ամեն դեպքում որոշել է փոխել իր քաղաքական կողմնորոշումը, ապա գոնե թող համոզվի, որ իրեն նորմալ ապրանք են առաջարկում, ոչ թե փոս` արդեն իսկ կառուցված, գեղեցիկ շենքի փոխարեն», – եզրափակեց ամերիկագետը։
Հիշեցնենք` փետրվարի 9-ին Երևանում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցության հայտարարություն ստորագրեցին, որից հետո Վենսը հայտարարեց, թե ԱՄՆ–ն ու Հայաստանը ավարտել են քաղաքացիական միջուկային համագործակցության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները, և երբ այն ամբողջությամբ հաստատվի, դա ճանապարհ կհարթի ամերիկյան և հայկական ընկերությունների համար՝ կնքելու քաղաքացիական միջուկային նախագծերի վերաբերյալ համաձայնագրեր։ Ըստ Վենսի` դա նշանակում է մինչև 5 միլիարդ դոլար սկզբնական ամերիկյան արտահանում, գումարած լրացուցիչ 4 միլիարդ դոլարի երկարաժամկետ աջակցություն վառելիքի և սպասարկման պայմանագրերի միջոցով։ ԱՄՆ փոխնախագահի խոսքով` սա նշանակում է փոքր մոդուլային ռեակտորներ, ամերիկյան տեխնոլոգիաների մուտք։