«Ուզում էին Իրանը դարձնել երկրորդ Սիրիա»․ «Ալիք» թերթի գլխավոր խմբագիր

ԵՐԵՎԱՆ, 24 հունվարի – Sputnik. Իրանում ցանկանում էին գործի դնել սիրիական սցենարը՝ սերմանելով քաղաքական քաոս, որն անխուսափելիորեն կվերաճեր քաղաքացիական պատերազմի։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում այս տեսակետը հայտնեց հայալեզու «Ալիք» թերթի խմբագիր Արամ Շահնազարյանը։

Ի սկզբանե բողոքներն իսկապես սոցիալ-տնտեսական բնույթ ունեին և կապված էին ազգային արժույթի` ռիալի արժեզրկման հետ, սակայն արդեն 3-րդ օրը, ըստ մեր զրուցակցի, ակցիաները սկսեցին հետզհետե վերափոխվել, իսկ դրանց իմաստն ու ուղղվածությունը՝ աղավաղվել: Ակնհայտ դարձավ, որ իրականում փորձ է արվում Իրանին ներքաշել քաղաքական քաոսի մեջ, իշխանության վակուում ստեղծել և ներքին բախումներ հրահրել, ինչը հետագայում կարող էր հանգեցնել երկրի փլուզման: Այսինքն` դա «սիրիական սցենար» իրագործելու փորձ էր։

Անկարգությունների ծավալներն աննախադեպ էին։ Ցույցերն ուղեկցվում էին վանդալիզմի բազմաթիվ դրսևորումներով, շենքերի ու մզկիթների հրկիզումներով։ Մի քանի օրում այրվեց մոտ 200 մզկիթ, գրեթե նույնքան դպրոց վնասվեց: Փողոցներում ցուցարարներն այրում էին Ղուրանն ու «Ալլահ աքբար» գրությամբ պետական դրոշը`միաժամանակ ձեռքերում պահելով շահի ժամանակների դրոշը՝ առյուծի և արևի պատկերով:

Շահնազարյանը սա պարադոքս անվանեց՝ հիշեցնելով, որ շահի ժամանակների դրոշը նաև շիական սիմվոլիզմի տարրեր ունի՝ առյուծը մարմնավորում է առաջին շիա իմամ Ալիին, իսկ հինգ ճառագայթով արևը՝ շիիզմի հինգ սրբավայրերը:

Նա ցավով նշեց, որ բողոքի ցույցերին ակտիվ մասնակցություն ուներ նաև երիտասարդությունը, և այս համատեքստում հիշեցրեց` իշխանություններն իրենք ընդունեցին այսպես կոչված «կոգնիտիվ պատերազմում» իրենց պարտությունը՝ չկարողանալով ամբողջությամբ հանրությանը փոխանցել, թե ով և ինչ նպատակներով էր բորբոքում բողոքի տրամադրությունները։

Շահնազարյանի խոսքով՝ անկարգությունների կազմակերպիչների հիմնական թիրախը դարձան 15-22 տարեկան պատանիներն ու երիտասարդները: Նրանց վճարում էին համեմատաբար փոքր գումարներ՝ 50-100 դոլար, և այդ փողը փոխանցում էին մեկ դոլարանոց թղթադրամներով` հաշվի առնելով հոգեբանական ազդեցությունը. 50-100 հատ արտասահմանյան թղթադրամների փաթեթը ծանրակշիռ խթան էր դեռահասների համար։

Մեր զրուցակցի խոսքով՝ հատուկ ուշադրության է արժանի բողոքի ցույցերի ֆոնին Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի պահվածքը: Իրանի երկու ավանդական հակառակորդները զարմանալիորեն չօգտվեցին այս բողոքի ակցիաներից։ Ավելին` Սաուդյան Արաբիան հայտարարեց, որ որևէ աջակցություն չի ցուցաբերի ցուցարարներին, իսկ թուրքական հետախուզությունն իրանցի գործընկերներին փոխանցեց, որ զինված խմբավորումներ են ներթափանցել Իրան:

Էր Ռիադի և Անկարայի այս քաղաքականությունն իր պատճառներն ունի. նրանք հասկանում են, որ եթե Իսրայելին և նրա հետևում կանգնած ուժերին հաջողվի քանդել Իրանը, ապա հրեական պետության հաջորդ թիրախները կարող են դառնալ իրենք: Դեր խաղաց նաև Թեհրանի կողմից Հորմուզի նեղուցի փակման վտանգը` ԱՄՆ-ի կողմից Իրանին հարվածելու դեպքում։ Հորմուզի նեղուցը փակելով` Իրանը կաթվածահար կաներ նավթի համաշխարհային առևտրի մինչև 20%-ը, որից առաջին հերթին կտուժեին Պարսից ծոցի արաբական պետությունները։ Հենց այդ պատճառով էլ Իրանի հարևանները նման պրագմատիկ դիրքորոշում որդեգրեցին։

Հիշեցնենք` Իրանում բողոքի զանգվածային ակցիաներ անցկացվեցին 2025–ի դեկտեմբերին։ Դժգոհության հիմնական պատճառները փոխարժեքի տատանումներն էին ու գների բարձրացումը։ Սակայն ավելի ուշ Իրանի մի շարք քաղաքներում բողոքի ակցիաները վերաճեցին ոստիկանության հետ բախումների, իսկ կարգախոսները ստացան քաղաքական բնույթ՝ ընդդեմ Իրանում առկա քաղաքական կարգի:

Հունվարի 8-ին Իրանում տեղի ունեցան ամենամասշտաբային բողոքի ցույցերը, որոնք հրահրվել էին 1979 թվականին տապալված շահի որդու՝ Ռեզա Փահլավիի կոչով: Այնուհետև փողոց դուրս եկան գործող իշխանության կողմնակիցները։